دائرةالمعارف شهر تبريز

www.tabrizinfo.com

 

شاه گلی يا استخر شاه

 

شاه گلی يا استخر شاه در هفت کيلو متری جنوب شرقی تبريز واقع شده است. نخستين بانی آن معلوم نيست، شاهزاده قهرمان ميرزا، پسرهشتم نايب السلطنه عباس ميرزا، هنگام فرمانروائی در تبريز، به تعمير اين  استخر همت گماشت1 ، عمارت دو طبقهء زيبايی در وسط آن بنا کرد2. از وسط ساحل شرقی استخر تا محل عمارت خيابانی تعبيه نمود و کوه بلندی را که در جانب شرقی استخر قرار داشت به صورت سکوها و پله های عريض مرتبی در آورد و در چند جای آنها به فاصلهء معين جويها و آبشارهائی ايجاد کرد و در نظر داشت که اين بنا را کاخ ييلاقی خود قراردهد، اما کار تزئين بنا اتمام نايافته، در گذشت و فرزندانش اين حادثه را به فال بد گرفتند، عمارت متروک ماند3 ، از آن تاريخ به بعد ، فقط  استخر شاه برای ذخيره کردن آب جهت آبياری مزارع و باغهای شهر در تابستانها مورد استفاده قرار گرفت.

در بهار سال 1309 ه. ش ،که هنوز استخر و طبقهء پائين عمارت آن باقی بود از طرف شهرداری تبريز تعمير گرديد و از اواخر ارديبهشت ماه به صورت گردشگاه عمومی شهر در آمد4، اکنون نيز در دست شهرداری تبريز است. قايق موتوری کوچکی در آب انداخته شده و خانه های ييلاقی و تاًسيساتی برای جلب جهانگرد و باغهای با صفا و دل انگيز در اطراف آن احداث گرديده است.

عمارت يک طبقهء وسط استخر که سالها به صورت کافه و محل استراحت گردش کنندگان بود، در فروردين ماه 1346 به علت کثرت رطوبت و فرسودگی بنا تخريب شد و در سال 1349ش ، بنای عمارت زيبای دو طبقه ای با همان طرح جالب قبلی آغاز گرديد که اينک کار ساختمان و تزئين آن در شرف اتمام است.5.

.........................................................................................

زير نويس

 

1 - نادر ميرزا می نويسد:« مالک استخر و زمين های اطراف آن مردی بود به نام ميرزا حسين،  استخر و زمينهای اطراف را به شرطی در اختيار شاهزاده گذاشت که ديوان اعلی هر سال سی و پنج خروار به وزن هزار مثقال، غله به عنوان بهرهء مالکانه به ميرزا حسين بدهد» ص 187.

2- « همهء ديوارها و فرش بنا از رخام صافی بود» نادر ميرزا، ص 187.

3- نادر ميرزا می نويسد: اين عقيدهء غير اسلامی متاًسفانه از دير باز در بين مسلمانان راه يافته و باعث ويرانی کاخهای بزرگ شده است و برای نمونه ياد آور می شود: سلطان محمود به غزنين عمارتی عالی بساخت و سهل آباد نام نهاد، به زودی بدان جهان رفت، فرزندان او آن بنای بزرگ را به شآمت حمل کردند و بدان ننگريستند تا ويران شد.به روزگار پادشاه ماضي، محمد شاه، سرائی تابستانی به شمران بنا نهادند به نام محمديه بس عالی و فراخ که همه حشم سلطانی را جای ساخته بودند بدان عمارت.

شاه به نيکان پيوست، آن بنا را به فال بد گرفتند تا يکسره ويران شد.

عمارت شاه گلی را نيز به طيره ياد کردند تا ويران شد. مرگ اصدق المواعيد است به ناچار انسان به جائی بميرد چون عمر به پايان رسد. ص 188.

4- « استخر شاه گلی که اخيراً بلديهء تبريز به تعمير آن پرداخته بود خاتمه يافته و مملو از آب گرديده و آب  به شهر جاری شد. در اين استخر از قديم آبشاری وجود داشته که به محل آن پی برده اند.آبشار از ارتفاع 22 متر و نيم آب می ريزد و می توان از آن برای روشنايی شهر استفاده کرد.آب استخر دو قسمت شده، يکی از محلهء مارالان و ديگری از خيابان پهلوی به شهر جاری می گردد.»نقل از شمارهء 24 ارديبهشت ماه 1309 ش ، روزنامهء اطلاعات.

5 - در ساختن عمارت جديد استخر شاه و احداث خيابانهای کمربندی اطراف آن و درختکاری تپه ها و بنای خانه های ييلاقی و منضمات ديگر، همت و کوشش آقايان مهندس تقی سرلک استاندار آذربايجان شرقی و دکتر حميد وارسته شهردار تبريز حقاً در خور ذکر و سپاسگزاری است.

 

نقل از آثار باستانی آذربايجان

آثار و ابئنيه تاريخی شهر ستان تبريز

جلد اول   چاپ دوم    سال 1374  صفحه  143

نشر انجمن آثار و مفاخر فرهنگي

عبدالعلی کارنگ

 

 

برگشت به ليست