روشنائی دنيای نو در ايران کهن

 

دکتر محبوبی اردکانی

 

استفاده از گاز برای روشنائی:



 اقدام بدين کار از ناحيه حاج ميرزا حسين خان سپهسالار بود که در سال 1297 با 30 هزار ليره هزينه کارخانه چراغ گازیوارد کرده در خيابان امير کبير فعلي(تهران) که به نامهای" چراغ برق " و "چراغ گاز" هم ناميده میشود نصب نمود و بکار انداخت . تاريخچه آن بنا به نوشته اعتمادالسلطنه چنين است که ". . . در سفر دوم فرنگ شاه ميل کردند که در تهران ايجاد چراغ گاز شود به سبک فرنگستان، اما از کيسه خود خرج نفرمايند . بنا شد ثلثیاز مخارج را سپهسالار بدهد، ثلث ديگر را امين الملک، ثلثیهم شاه .امين الملک که بيرون منفعت جزئي1 در پيدا کردن شخصیموسوم به "فابيوس فواتال" خود را کنار کشيد . شاه بيست و چهار هزار تومان، سپهسالار به گفته خود 70 هزار تومان به دفعات مختلف، فابيوس هم وعده روشن کردن چراغ مذکور را دادند و از عهده برنيامد2. بالاخره تأکيدات شد بلکه تهديدات، تا روز افتتاح شنبه يازدهم3 مقرر شد . معتمدالملک که از طرف سپهسالار حاکم خراسان مناسب برادریو سمت وکالت دارد در تهران است . تشريفات زياد از هر قيل فراهم آوردند . ميدان توپخانه را آرايش دادند . بيرق ها زدند . چادرها افراشتند . موزيکچيان را آرايش دادند . شربت و شيرينیو اقسام ميوه فراهم آوردند . وجه نقد و شالیهم بجهت پيشکش آستان پادشاهیحاضر کردند . صبح آن روز اسب و کالسکه بجهت سه ساعت به غروب مانده خبر شده بود . علیالغفله موقوف فرمودند . متعذر به کسالت شدند و ناظم خلوت مأمور شد رفت وليعهد و نايب السلطنه را آورد و شاهزاده ها را مأمور حضور افتتاح فرمودند و خود نرفتند . اگرچه شنيدم جناب آقا و ساير وزراء هم بودند، اما خيلیبرایمعتمدالملک که تشريفات فراهم آورده بود و بجهت فابيوس اسباب خفت شد. معروف است که نايب السلطنه به واسطه عداوت با سپهسالار و کنت بجهت دشمنیکه با شخص فابيوس دارند شاه را ترسانيده بودند که جمعيت و ازدحام زياد است اگر تشريف بياوريد بيم خطر است . . . 4 شاه پانزده روز بعد يعنیشب شنبه 27 ذيقعده به تماشایچراغ گاز به خيابان و ميدان توپخانه رفت 5 .

اين کارخانه چندان دوام نيافت زيرا تهيه زغال سنگ و گاز لازم در ايران آسان نبود و متخصصیبرایآن وجود نداشت و از همه مهمتر اندکیبعد سپهسالار بانیآن درگذشت . چند سال بعد يک نفر ايرانیاين کارخانه را به ده هزار ليره خريد و در 1309 آن را به يک کمپانیبلژيکیموسوم به " کمپانیعمومیبلژيکیروشنائیو حرارت در ايران" فروخت . اين کمپانیهم پس از آنکه ماشين هایزيادیبه ايران آورد کارش پيشرفت ننمود و کارخانه اش بسته شد .

ضمنا" بايد دانست که مکانيک کارخانه چراغ گاز "بواتال"6 فرانسویبود که تا آخر عمر در ايران ماند و در وبایسال 1322 در شميران درگذشت نه فواتال به صورتيکه گذشت7.

استفاده از برق :

يک سال پيش از تأسيس کارخانه چراغ گاز، کارخانه برق کوچکیتوسط ميرزا علیخان امين الدوله که آن موقع امين الملک لقب داشت، در مجمع الصنايع، جنب خيابان باب همايون داير گشت . متخصص اين کارخانه موسيو "فابيوس"يعنیهمان "بواتال" سابق الذکر بود که بعدا" امتياز خط آهن حضرت عبدالعظيم و استخراج معادن زغال البرز را گرفت . ناصرالدين شاه در روز جمعه 17 رمضان 1296 به شهر آمده مقارن غروب با روشن کردن چراغیآن کارخانه را افتتاح کرد8 . در آغاز دو سه چراغ بيشتر از اين کارخانه در عمارت سلطنتیو در مقابل سر در الماسيه و در ميدان توپخانه وجود نداشت و ظاهرا" همين کارخانه است که در "گنج شايگان" ص 95 ش 23 به آن اشاره شده است و بنابراين، اين کارخانه نخستين کارخانه برق در ايران است .

دومين کارخانه برق در ايران نخستين کارخانه روشنائیبرق در شهرستانها کارخانه ایبود در مشهد که حاج محمد باقر ميلانیمعروف به "رضايوف" در سال 1320 هجریقمری(1279 شمسي) از طرف مظفرالدين شاه در روسيه به مبلغ هشت هزار تومان خريده بمنظور روشن کردن حرم مطهر حضرت رضا(ع) وارد نمود و علاوه بر حرم مطهر قسمتیاز بالا خيابان مشهد را نيز که بين کارخانه و حرم مطهر واقع بود روشنائیمیداد9. اين کارخانه عبارت بود از يک ماشين بخار 12 اسبیساخت انگلستان که بوسيله ماشين مولد برقیبا نيروی600/6 کيلووات و فشار 110 ولت از آن بهره برداریمیشد10.

سومين کارخانه برق که به عبارت ديگر دومين کارخانه از نوع مذکور در فوق است، دو سال بعد يعنیدر 1281 شمسیدر آستانه حضرت رضا (ع) بکار افتاد و آن کارخانه ساخت مؤسسه " زيمنس" آلمان بود با نيروی125 اسب بخار ماشين و به قوت 140/19 کيلووات و فشار 110 ولت . اين کارخانه برایتکميل روشنائیآستانه مقدسه بکار افتاده بود11.

چهارمين کارخانه برق ايران و سومين کارخانه در شهرستانها در سال 1282 شمسیدر شهر رشت تأسيس گرديد ولیچندان دوام نيافت و فعلا" هم اثریاز آن نيست و از خصوصيات فنیو اقتصادیآن اطلاع نداريم 12.

شهر تبريز از حيث قدمت تاريخیروشنائیبرق در مرحله سوم قراردارد . در سال 1281(هجریشمسیو ذیالحجه 1320 هجریقمري) امتياز احداث روشنائیبرق آن شهر به يکیاز سرمايه داران (قاسم خان اميرتومان پسر علیخان والي) داده شد و سرانجام پس از سه سال در 1284 شمسیبخشیاز شهر تبريز با روشنائیبرق روشن گرديد . اين کارخانه 125 اسب قوه داشت13 و پنجمين کارخانه برق در ايران است .

ششمين کارخانه برق ايران کارخانه برق ايران کارخانه ایبود که ميرزامحمودخان حکيم الملک در حدود سال 123 هجریقمریاز "شرکت عمومیالکتريک" خريده به ايران آورد و پس از درگذشت او حاج حسين امين الضرب آن را خريد . اين کارخانه در 1325 شروع بکار نمود و تا چهار هزار چراغ میتوانست بدهد14 و سالها کار میکرد و با وجود فرسودگیاز آن بهره برداریمیشد . محل آن در ابتدایخيابان چراغ برق _ که ظاهرا" هم بهمين مناسبت آن را چراغ برق گفته اند _ و در اول کوچه ایبود که اکنون وسيع شده و بصورت خيابان درآمدهو اول خيابان ملت در سمت جنوب است .   

ساختمان شبکه مؤسسات هيدروتکنيکیارس :

ساختمان اين شبکه نيز رو به اتمام بوده است و دو نيروگاه برق يکیدر سمت ايران و ديگریدر سمت قفقاز هر يک به ظرفيت بيست و دو هزار کيلووات در نظر بوده است که ايجاد شود .

ساختمان نيروگاه برق تبريز :

اين نيروگاه هم که قدرت آن دوازده هزار کيلووات در نظر گرفته شده بود در جريان بوده است15.

تبريز :

برق تبريز چنان که ذکر خواهد شد با چند مؤسسه بوده است منجمله قسمتیاز آن به حاج محمد رحيم و حاج محمد باقر خوئیتعلق داشته است، ولیدر آذر 1307 موتوریکه از آلمان خواسته شده بود وارد سرحد شد و صاحب امتياز شروع به ساختمان محل نصب آن نموده بود . اين موتور برایروشنائی12000 چراغ کفايت میکرد16.

امتياز اساسیبرق با قاسم خان والي(سرلشکر قاسم والي) بوده است و قاسم خان چون در خلال کار متوجه میشود که نمیتواند از عهده ادامه کار برآيد ناچار پس از دوازده سال از تاريخ امتياز با يک تن مهندس روسیشريک میشود و قراردادیبا او میبندد که کارخانه برق را که در هنگام اغتشاش شهر تبريز دستخوش خرابیشده بود بکمک يکديگر به کار بيندازند . مهندس مذکور نيز دويست هزار منات از بانک استقراضیروس وام گرفته به کار اقدام مینمايد . پس از پايان جنگ بين الملل اول که مطالبات بانک استقراضیبه دولت ايران انتقال يافت، چون مهندس روسیمتواریشده بود، کارخانه برق و درآمد آن درازاء وام تحت نظر بانک ايران و وزارت ماليه قرار گرفت و وزارت ماليه هم با قاسم خان برایاداره کارخانه وارد مذاکره شد و قاسم خان هم برایاينکه کمک و شريک داشته باشد با شرکت افلاطون شاهرخ طلب مناتیبانک ايران را به مبلغ دو ميليون و کسریريال تسعير نموده سند اقساطیپانزده ساله به وزارت دارائیداد . مع هذا اين دو هم از عهده کار برنيامدند و لذا در سال 1316 شمسیکليه اموال و دارائیو امتياز برق را به شرکت روشنائیتبريز واگذار نمودند . اين شرکت برایخريد امتياز و ماشين آلات و ابنيه و منصوبات و اشياء غير منصوبه برق تبريز که در آن زمان دائر بود و هنوز چهل و يک سال به انقضایمدت امتياز آن باقیبود با سرمايه 5 ميليون ريال بوسيله ارباب کيخسرو شاهرخ، رستم شاهپور گيو و خداداد سيروس که هيئت رئيس مؤسسين اعلام شده بودند تشکيل شده بود 17. کارخانه در اين موقع دارایسه دستگاه موتور فرسوده جمعا"به قوه 490 کيلووات برق بود.18در سال 1317 شرکت دو دستگاه موتور 510 اسب قوه و نه هزار متر کابل فشار قویسه هزار ولتیوارد کرد و به کار انداخت . در سال 1327 نيز يک دستگاه موتور 1100 اسب قوه و در سال 1330 جهار دستگاه ترانسفورماتور 250 کيلوولت آمپر و از سال 1332 به بعد نيز دو دستگاه موتور 505 اسب قوه و يک دستگاه موتور 1820 اسب قوه سفارش داد که تماما" وارد و نصب و مشغول کار شد.19ضمنا" مهندسين کمپانیهای" فلئن گيوم" و "زيمنس" آلمان که برایمشاهده و مطالعه برق تبريز دعوت شده بودند اظهار نظر کردند که فشار قویبرق از 3000 ولت به 11000 ولت تبديل شود و بعلاوه برای20000 کيلووات کابل کشیانجام شود و کابل کشیبحالت رينگ صورت گيرد که در هنگام خرابیکابل قسمتیاز شهر فورا" از کابل قسمت ديگر برق داده شود . بنابراين شرکت 46000 متر کابل فشارقوی11000 ولت به قدرتهایمختلف از 1600 کيلووات آمپر تا 100 کيلوولت آمپر سفارش داد. . . 

و به اين ترتيب در سال 1339 شرکت روشنائیتبريز دارای8 دستگاه موتور به قدرت 9020 اسب قوه بود که میتوانست پنج هزار کيلووات برق توليد کند و 35 دستگاه ترانسفورماتور به قدرتهایمختلف و در هر ماه نهصدهزار کيلووات برق توليد میکرد و 12936 مشترک داشت . قيمت تأسيسات شرکت در ابتدایتأسيس مبلغ 000/250/3 ريال بود . در سال 1339 به مبلغ 000/000/105 ريال رسيد و در اسفند يا بهمن همان سال يکدستگاه موتور 1910 اسب قوه از کمپانیهای"مان" و "زيمنس" خريداریکرد و کابل فشار قوی11000 ولتی20 هزار کيلوواتیو 24 دستگاه ترانسفورماتور مربوط به آنرا بکار انداخت که بوسيله استاندار آذربايجان افتتاح شد20. در بهمن 1333 هم يک دستگاه موتور و ژنراتور دوهزار کيلوواتیو 11 کيلومتر کابل و هشت دستگاه ترانسفورماتور از طرف سازمان برنامه خريداریو تحويل شهرداریتبريز گرديد21. و در سال 1342 سرمايه شرکت به 140 ميليون ريال رسيد و با نه دستگاه موتور بقدرت 10930 اسب میتوانست 6150 کيلووات برق توليد کند.در آن سال 15500 مشترک داشت و ماهيانه 000/100/1 کيلووات برق توليد مینمود و 35 دستگاه ترانسفورماتور در نقاط مختلف شهر داشت22.بعد از ظهر جمعه 26 شهريور 44 بزرگترين مولد برق موجود در آذربايجان تا آن روز بقدرت 2140 اسب به کار انداخته شد. قيمت اين موتور با هزينه نصب آن 000/740/15 ريال بود و سرمايه شرکت در آن تاريخ 169284290 ريال، شرکت در آن تاريخ 16465 مشترک داشت . شرکت از سال 1332 به بعد اقداماتیبشرح زير نموده بود :

1- سه دستگاه موتورهای550 و 505 اسب قوه را که فرسوده شده بود، بطور کلیعوض نموده موتور جديد بجایآنها نصب کرد .

2- سه دستگاه موتور 1820 اسب قوه و يک دستگاه موتور 1910 اسب قوه خريداریو نصب کرد .

3- دو دستگاه آب سردکن بقدرت 350 و 250 متر مکعب در ساعت خريداریو نصب کرد .

4- موتور 2140 اسبیمذکور در فوق را خريداریو نصب کرد .

به اين ترتيب شرکت در تاريخ 11 مهر 44 نه دستگاه ديزل موتور داشت که جمع قدرت آنها 12170 اسب بود و 26 دستگاه ترانسفورماتور به فدرتهایمختلف از 1600 کيلوولت آمپر تا صد کيلوولت آمپر خريداریو در نقاط مختلف شهر نصب نموده بود، بطوريکه 41 دستگاه ترانسفورماتور بقدرت 9335 کيلوولت آمپر در تبريز مشغول کار بود23.

اداره برق تبريز از پنجم مهرماه 1313 روزها نيز کار میکرد و به بعضیکارخانه ها برق میداد و اولين مؤسسه ایدر ايران بود که برق شبانه روزیداشت24 و بعلاوه قسمتیاز برق تبريز از کارخانه کلکته چیبود و قسمتیاز کارخانه خسرویو قسمتیاز کارخانه کبريت سازیتوکلیو قسمت ديگر از کارخانه کبريت سازیممتاز و چون اين کارخانه ها منظم کار نمیکرد و بسا اوقات تعطيل بود بالنتيجه برق شهر هم دچار اختلال بود و برق شرکت روشنائیهم دست کمیاز آنها نداشت25 چه آنکه قدرت توليد برق کارخانه روشنائیتبريز را در ارديبهشت 37 در حدود 3000 کيلووات نوشته اند و حال آنکه مصرف برق تبريز بالغ بر 15 هزار کيلووات بوده است و روز بروز نيز در حال افزايش، و شرکت هم حاضر نبوده است بر نيرویخود بيفزايد و اين امتياز 75 ساله  بدست شرکت افتاده بود مانع از عقد قرارداد با سازمان برنامه بود .....26 در اين تاريخ برق تبريز بصورتیبود که يک شب در هفته بيشتر برق نداشت27 و بهایآن نيز هر کيلوواتی5 ريال بود و از اين پنج ريال، سه ريال و پانزده شاهیدرآمد شرکت، و يک ريال و پنج شاهیعوارض شهرداری. در تيرماه 1344 که برق همه جا ارزان شد، مسئولين شرکت حاضر شدند که پنج شاهیدر نرخ برق تخفيف قائل شوند، ولیشهرداریپافشاریمیکرد که نرخ برق ده شاهیارزان شود تا با ده شاهیتقليل عوارض برق، قيمت برق بشود کيلوواتیچهار ريال28.

برق منطقه ایآذربايجان :

پس از بهبود روابط ايران و شورویو پيش از تأسيس شرکت برق منطقه ایآذربايجان و همزمان با تشکيل سازمان برق ايران قرارداد خريد کارخانه برق شهر تبريز براساس طرح مهندسين مشاور "سوفرلک اترس" بين مؤسسه "تکنوپروم اکسپورت" شورویو وزارت آب و برق برایدو واحد 6000 کيلوواتي(جمعا" 12000 کيلووات) و به قيمت هم ارز 2146000 دلار امضاء و قرار شد که پس از دو سال تحويل شود29 و ظاهرا" بهمين منظور از طرف سازمان برنامه 2551000000 ريال اعتبار تخصيص داده شد30. قسمت عمده کار نصب اين دو مولد تا آخر سال 1346 انجام يافت .

براینصب اين توربين ها 269590 دلار به کارشناسان شورویپرداخت گرديد . ساختمان محل اين توربين ها 97500000 ريال تمام شده و برایکارهایمونتاژ جمعا" مبلغ 33300000 ريال به شرکت نرم پرداخته شده است. بنابراين جمع کل هزينه مربوط به دو توربين 12000 کيلوواتیخريداریاز شرکت تکنوپروم اکسپورت شورویاز جهت قيمت توربين ها و نصب و ساختمان و دستمزد کارشناسان و ديگر هزينه ها 342087887 ريال و هزينه تمام شده برایهر کيلو وات نصب شده 28500 ريال شده است . مساحت نيروگاه حدود 110000 مترمربع و زيربنایساختمان اصلی2016 مترمربع و مساحت زيربنایقسمت هایديگر 1360 مترمربع میباشد . . . .

با اينهمه چون مقدار نيرویحاصله تکافویاحتياجات شهر تبريز را نمینمود، وزارت آب و برق دو دستگاه توربين گاز هر يک به ظرفيت 15000 کيلووات از کمپانیفيات ايتاليا خريد و به اين شرط که کارهایساختمانیو نصب آن نيز به عهده فروشنده باشد .

جمع کل بهایاين تأسيسات 200451244 ريال و هزينه تمام شده برایيک کيلووات نصب شده 6680 ريال شده است . برایتوزيع نيرویتوليدیهفت رشته کابل 150 נ3 از نيروگاه به داخل شهر و مناطق صنعتیو صوفيان کشيده شده است .

اين نيروگاه دارایآزمايشگاه برق و شيمیو تعميرگاه مجهز برایکارهایضروریمیباشد و برایتهيه آب آن دو حلقه چاه عميق با هزينه 2213650 ريال کشيده شده است و برایسهولت در امر سوخت زمستانیخط آهن فرعیداخل نيروگاه بطول 1306 متر با هزينه 2400000 ريال کشيده شده است. با بکار افتادن اين نيروگاه،برق تبريز از 1335 کيلووات در سال 1345 به 55250 کيلووات رسيد و نيز برایتأمين کمبود نيرویتوليدیتا داير شدن خط دور درياچه رضائيه (اروميه) و خط منجيل _ تبريز طرح لازم برایخريد دو واحد 15000 کيلوواتیديگر تهيه و به وزارت آب و برق پيشنهاد شده است.31

برایبرق رضائيه(اروميه) نيز 8597702 ريال سرمايه گذاریشده است و برایتأمين برق اين شهر و شهرهایاردبيل، مراغه، خوي، مهاباد، ميانه، مشکين شهر و پارس آباد در هر کدام نيروگاههایجديدیساخته و موتورهایتازه در آن نيروگاهها نصب شده و مورد بهره برداریقرار گرفته است در نتيجه ميزان برق اين شهرها از 10519 کيلووات سال 1345 به 34779 کيلووات رسيده است .

توضيح اينکه در تاريخ 13 آذر 45 اعلام شد که دو کارخانه از برق هایغير دولتیتبريز و دو  کارخانه از شهر رضائيه و کارخانه برق اردبيل و مشکين شهر را شرکت برق منطقه ایتبريز تحويل گرفته و برایتوسعه برق آذربايجان برنامه ایبه اين شرح طرح و سفارش خريد موتور داده شده است : رضائيه از 2750 کيلووات به 4500 کيلووات . اردبيل از 1800 کيلووات به 4500 کيلووات . مراغه از 1496 کيلووات به 4500 کيلووات . مهاباد از 726 کيلووات به 2250 کيلووات . خویاز 1230 کيلووات به 2400 کيلووات . ميانه از 530 کيلووات به 2250 کيلووات . مشکين شهر از 70 کيلووات به 250 کيلووات که اين آخریعملیشده بوده است .

برایبرق شهرهایمزبور نيز از اين قرار سرمايه گذاریبعمل آمده است : تبريز تا شعاع 40 کيلومتر 000/350/566/1 ريال . رضائيه تا شعاع 25 کيلومتر 000/276/137 ريال . خویتا شعاع 25 کيلومتر 000/253/63 ريال . مراغه تا شعاع 25 کيلومت 000/155/193 ريال . ميانه تا شعاع 25 کيلومتر 000/239/273 ريال . مهاباد تا شعاع 25 کيلومتر 000/675/61 ريال 32.

در آبان 46 مؤسسات برقهایخصوصیو شهرداریشهرهایتبريز، مراغه، اردبيل، ميانه، مشکين شهر، رضائيه، مهاباد و خویتحويل گرفته شد . در رضائيه يک دستگاه مولد 2000 اسب و در مهاباد يک مولد 1000 اسب و در اردبيل يک مولد 2000 اسب نصب گرديده بود و از آن بهره برداریمیشد33 .

در 11 آبان 49 توربين هایمولد برق سد ارس در قسمت ايران به کار افتاد و با به کار افتادن آنها آزمايش توربين های22000 کيلوواتیبرق ارس با موفقيت انجام گرفت . سيم کشیبرایاتصال برق سد به آباديهایآذربايجان نيز آغاز شد34. برایانتقال برق ارس به تبريز 3000 کيلومتر در آذربايجان شرقیو غربیسيم کشیمیشود . نيرویبرق خط ارس _ تبريز 132000 ولت است . . . همچنين طرح انتقال برق از ميانه به تونل بزرگ قافلانکوه خاتمه يافته است. 35

خط انتقال اطراف درياچه رضائيه(اروميه) يک خط فشار قویبرق منجيل را به شهرهایآذربايجان انتقال میدهد . اين خط از شهرهایتبريز، مرند، شاپور(سلماس)، رضائيه، مهاباد، مياندوآب و مراغه عبور میکند و ضمن انتقال برق از مراکز توليد نيرو در منجيل، برق توليدیسدهایآذربايجان يعنیارس و مهاباد را نيز مورد استفاده قرار میدهد . طول اين خط که به عنوان "خط انتقال اطراف درياچه رضائيه" خوانده میشود قريب 750 کيلومتر است . برایاين خط 14 پست در نظر گرفته شده بود که در شهرهایتبريز، خوي، مراغه، محل سد ارس، شاپور، مهاباد، رضائيه، مياندوآب، آذرشهر، بوکان، مرند و سه نقطه ديگر دائر شد . ظرفيت خط مزبور 132 هزار ولت در نظر گرفته شده بود . عمليات فنیو نصب پايه هایفلزیو کشيدن خط از زمستان 1348 شروع شده است و تا اوايل سال 1351 ادامه داشت . در سال 1349 در حدود 270 کيلومتر از اين خط فشار قویاز سد ارس به تبريز و از تبريز به صوفيان کشيده شد اما نصب پستهایبرق اين نقاط بطور کامل تا 18 ماه ديگر قرار بود صورت گيرد36.

در تبريز برایتمرکز برق انتقالیبه آذربايجان میبايستیيک پست بيست هزار ولتیبوجود آيد . ساختمان اين پست از شش ماه پيش آغاز شده بود ولینصب تجهيزات فنیو دستگاههایکنترل برق تا 18 ماه ديگر بطول میانجاميد . در مدتیکه کار ساختمان اين پست خاتمه نيافته بود، قرار بود ترتيبیداده شود که برق توليدیسد ارس، با استفاده از خط فشارقویکه هم اکنون به مرحله نهائیرسيده به تبريز منتقل گردد و به مصرف برسد . پس از آنکه برق منجيل به شهرهایآذربايجان انتقال پيدا کرد، اين منطقه نيز به شبکه سراسریمتصل شد در آن صورت ديگر به مولدهائیکه در شهرها وجود داشت احتياجینبود، بهمين جهت بجز تعداديیاز آنها که قرار بود بعنوان ذخيره(رزرو) باقیبماند، بقيه میبايست به شهرهایکوچک منتقل شود و برق آن نقاط را تأمين کند .

سازمان برنامه برایاجرایطرح مربوط به خط فشارقویآذربايجان قريب يک ميليارد ريال اعتبار تخصيص داد و در اختيار وزارت آب و برق گذارد .... برایهريک از پست هایچهارده گانه مذکور در فوق در حدود 10000 ولت ظرفيت در نظر گرفته شده بود و برایشهرهایکوچکتر پست هائیبه ظرفيت کمتر . تا 1348 ش تقريبا" 50 کيلومتر خط فشار قویآذربايجان کشيده شده بود و تا آخر سال مذکور اين مقدار به 270 کيلومتر رسيد . در سال بعد نيز در همين حدود بنا بود عمل شود و برایسال 1351 قريب 200 کيلومتر در نظر گرفته شد 37.

يادداشت :

1 - گويا ببردن منفعت جزئیصحيح باشد .

2 – گويا اشاره به بواتال باشد که نام او را هم اشتباه نوشته است .

3 – در خاطرات اعتمادالسلطنه (ج 1 ص 130 ) بهمين صورت است ولیبترتیتاريخ در صفحه 129 يازدهم ذيقعده 1298 را پنجشنبه نوشته است و شايد کلمه پنج در صفحه 130 افتاده باشد .

4 – خاطرات اعتمادالسلطنه ص 130 .

5 – همان کتاب ص 133 .

6 – Boital  ملحقات جلد 4 مرآت البلدان ص 357 .گنج شايگان ص 94.

7 – جغرافيایاقتصادیاقبال ص 151، تاريخ را عباس اقبال نوشته است.

8 – ملحقات ج 4 مرآت البلدان ص 357 .

9 – گنج شايگان ص 95 .

10 – مجله بانک ملیايران ش 41 ص 643 .

11 – همان مرجع .

12 – ايضا" همان مرجع .

13 – گنج شايگان ص 95 – مجله بانک ملیايران ش 41 ص 643 .

14 – گنج شايگان ص 95 .

15 – کيهان 7626 ، 4/10/47 .

16 – اطلاعات 12460 ، 22/9/44

17 – اطلاعات 2987 ، 19/9/15 .

18 – اطلاعات 11158 ، 14/5/42 .

19 – اطلاعات 8940 ، 9/12/34 .

20 – اطلاعات  10443 ، 24/12/39 .

21 – اطلاعات  8603 ، 20/11/33 .

22 – اطلاعات  11158 ، 14/5/42 .

23 -      "       11797 ، 11/7/44 .

24 – اطلاعات 2306 ، 14/7/13 .

25 – از. اطلاعات 8492 ، 7/7/33  

26 -     "       9599 ، 11/2/37 .

27 -     "       8492 ، 7/7/33 .

28 -     "       11709 ، 29/3/44 .

29 – کوشش هایيکساله ....ص 74 .

30 – گزارش برنامه عمرانی...ص 279 .

31 – کيهان 7941 ، 17/10/48 .

32 – اطلاعات 12148 ، 13/9/45 .

33 – اطلاعات 12426 ، 11/8/46 .

34 – کيهان 8188 ، 11/8/49 .

35 – کيهان 8211 ، 9/9/49 .

36 – کيهان 8094 ، 22/4/49 .

37 – ايضا" کيهان 8094 ، 22/4/49 .

از : تاريخ مؤسسات تمدنی جديد در ايران

 


برگشت به ليست