در كتاب عين الحيات
چون كه سركاری كارخانه به عهده عاليجاه رفيع
جايگاه جلالت و شوكت دستگاه بندكان اسفندرياخان بود لهذا ملتمس از مطالعه كنندگان
آن كه بعد از مطالعه ايشان را به دعای خير ياد فرمايند .
مؤسس و سرمايه گذار كارخوانه (چاپخانه) در
اكثر كتب با لفظ ”حسب الامر“ فلان شخص آمده است .
تاريخ چاپ در انتهای كتاب به دو شكل ابتدا به
حرف و سپس به عدد و در بععضی كتب نيز به صورت منظوم ذكر شده است .
در كتاب مختارنامه يا روضة المجاهدين تاريخ
چاپ به صورت نظم بيان شده .
»حساب اين كتاب از همت
عبدالكريم كشور دارالخلافه كشت «
»جواب كالعزيز از بهر تاريخش رقم كن «
» بيوم الاربعه تم الكتا «
» ب اختطام يافت در يوم «
» چهارشنبه
هفدهم رجب «
» المرجب فی سنه هزار و «
»دويست و شصت و «
»يك من حجرة «
» النبوی «
»صم اميد كه در نظر ارباب دانش مطبوع ايد «
»فی 1261 «
در ميان عناصر آرايش صفحه از ضروری ترين آن
ها به شمار می رود در كتاب های چاپی دوره اول به صورت بدون صفحه شمار ، برگ شمار، علائم
راده و يا تركيبی از شماره و علايم می باشد .
مشخصات كتب در كتاب های چاپ سربی دوره دوم
(1291 – 1343 ق.)
در كتاب های اين دوره كه با فاصله زمانی 22
سال بعد از دوره اول به طبع رسيده اند تغييرات عمده ای در مشخصات ظاهری و محتوای
كتاب ها ايجاد شده كه در روند تاريخ كتاب و آنچه كه امروزه به عنوان استاندارد و
در ضوابط و قواعد چاپ نقش عمده ای دارد، می تواند مهم و با اهميت باشد .
در كتاب های چاپ سربی دوره قاجار نخستين
كتابی كه دارای صفحه عنوان می باشد كتاب تفاحيه اثر ارسطو و ترجمه باباافضل كاشانی
است كه در مطبعه خورشيد در سال 1311 ق. به طبع رسيده است .
در كتاب بوسه عذرا ( كشف الاسرار) اثر جورج
رينولدز ترجمه حسين خان صدرالمعالی كه در سال 1326 ق. در مطبعه فاروس چاپ شده،
صفحه عنوان آن بدو زبان فارسی و انگليسی است .
زيرنويس كه عبارت است از مآخذ نقل قول ها
برای نخستين بار در كتاب روزنامه سفر فرنگستان اثر ناصرالدين شاه كه در سال 1291
ق. در دارالطباعه خاصه همايونی در تهران به طبع رسيده ، آمده پس از اين تاريخ در
كتاب ها زيرنويس به كار رفته است .
غلط های چاپی كه از پديده های ظهور صنعت چاپ
می باشد ، عبارت از اشتباهاتی كه حروف چين انجام می داد . غلطنامه كه عده ای
معتقدند كه به آن درست نامه بايد گفت صورتی از اغلاط چاپی موجود در كتاب است كه
شكل صحيح آن را با ارجاع به متن در ابتدا و يا انتهای كتاب و يا به صورت الصاق
ورقه به كتاب آورده می شود . اولين غلطنامه در مجموعه در كتاب الفاظ متشابهه
متداوله در زبان فرانسه كه در سال 1300 ق. در دارالطباعه خاصه همايونی در تهران به
طبع رسيده، آمده است . عذرخواهی مترجم برای غلط های چاپی كتابش در رساله بث
الشكوای را می توان ملاحظه كرد :
به مناسبت بدو تأسيس مطبعه و اول شروع به كار
طبع بعضی كلمات برخلاف معمول چيده شده نعمت و نقمت نعمة ذنقمه ترتيب شده است .
تصحيح اين قبيل الفاظ بر ناقدان بصير پوشيده نخواهد بود و نيز از اول صفحه 14 كلمه
(آمده) از قلم افتاده است .
فهرست مندرجات برای نخستين بار در كتاب سفينه
طالبی يا كتاب احمد اثر عبدالرحيم بن ابوطالب چاپ سال 1319 ق. مطبعه خورشيد به كار
برده شده است .
در كتاب علاج الير تأليف و ترجمه
گلسرخي(مرتضی خان بيطار) كه در مطبعه فرهنگ در سال 1333 ق. در تهران چاپ شده برای
نخستين بار فهرست اعلام آورده شده .
در كتاب مطرح الانظارفی تراجم اطباء الاعصار
و فلاسفه الامصار اثر عبدالحسين فيلسوف الدوله چاپ سال 1334 ق. تبريز، نمايه اسامی
حکما و اطبا به زبان فارسی و فرانسه آمده است .
شخص يا سازمانی که مسئوليت انتشار کتاب را
دارد در کتاب کجمع ديوانگان اثر صنعتی زاده چاپ سال 1303 ش. (1343 ق.) مطبعه قناعت
واژه ناشر آمده . بايد متذکر شد که قبل از نشر اين کتاب عبارت " به سعی و
اهتمام" به جای ناشر به کار رفته است .
کتاب های چاپ سربی (در تبريز )
قائم مقام فراهاني، عيسی بن
حسن، - 1237 ق. (فهرست و پيوست شماره 2)
رساله جهاديه – تبريز محمد علی ابن محمد حسين
الاشتياني، 1233ق. 84 ص . 13 سطری ، 10× 15 س م.مصور(تصاوير عباس ميرزا، فتحعلی
شاه که با دست کشيده شده اند ) ، زير عبارت و اسامی عباس ميرزا، فتحعلی شاه با
جوهر قرمز خط کشيده شده جدول دور سطور ، راده و صفحه شمار.
مندرجات : اين رساله بعد از حمله روس ها به
ايران در زمان فتحعلی شاه و وليهدی عباس ميرزا قائم مقام فراهانی وزير نوشته شده و
شامل فتاوی متعدد عالمان وقت است که مردم را به مبارزه با کفار روس و با تکيه به
آيات قرآنی اعلام جهاد داده اند .
1 . جهاد 2 . ايران – تاريخ – قاجاريان ،
1193 – 1344 ق. جنگ با روسيه ، 1218 – 1243 ق.
الف . محمد علی بن محمد حسين آشتيانی ، چاپگر
ب . عنوان
کاغذ : فرنگی ، ضخيم ، مسطرکشی شده ، شکری .
جلد : تيماج مشکی ، فرسوده ، آستر کاغذ ، زرد ، 15 × 20 س م
. (وزيري) .
آغاز : بسم . . .بحمدالله الواحدالقهار و بضلی علی بنيا . .
.
انجام...تبريز به تاريخ خمس و عشرين شهر رمضان المبارک
1233هجريه.
توضيحات : دو نسخه از اين کتاب که چاپ 1233 و 1234 ق. در
کتابخانه ملی وجود دارد، که نوع حروف آن ها کاملا با يکديگر متفاوت می باشند(چاپ
1234 ق. که چاپگر آن ميرزا زين العابدين تبريزی واضح و خوش خط می باشد).
عيسی قائم مقام فراهانی معروف به ميرزا بزرگ
قائم مقام اول است).
تاريخ تأليف کتاب 1230 ق. می باشد .
مهر و اهدا ..." کتابخانه دولت عليه
ايران 1329 "
دست نوشته ها : با جوهر قرمز نوشته شده
"رساله جهاديه در حمله اهالی است که نظمه در جهاد اکبر ".
منابع : در فهرست مشار ، ج.2، ص،1624 اين کتاب چاپ سنگی ذکر
شده .
قائم مقام فراهاني، عيسی بن حسن،
-1237 ق.
رساله جهاديه – تبريز : زين
العابدين تبريزی ، 1234 ق.
برگ
شمار (76 ص.) : 16 سطر، 5/8 ×15 س م ، اسامی فتحعلی شاه و شاهزاده عباس ميرزا با
جوهر قرمز نوشته شده است .
1. جهاد 2. ايران – تاريخ – قاجاريان ، 1193 –
1344 ق.جنگ با روسيه، 1218 – 1243 ق.
الف . زين العابدين بن ملک محمد تبريزي، چاپگر ب . عنوان
کاغذ : فرنگی ، زرد، سفيد، روغنی .
جلد : گالينگور با صحافی جديد ، آستر و آستر بدرقه ، کاغذي،
صورتي، 5/14×21 س م .
آغاز : بسم...بحمدالله الواحدالقهار بضلی علی بنينا....
انجام....تبريز به تاريخ خمس و عشرين شهر رمضان المبارک1233
هجريه.
توضيحات : علامت به کار رفته در عبارت *
منابع : در فهرست مشار نبود
|
|
|
|
| ادامه مطلب |