دكتر مهدی مجتهدی:

 

آقا ميرزا ابوالحسن آقا انگجی

 

 

آيهالله مرحوم حاج ميرزا ابوالحسن انگجی در ۱۲۸۲ قمری در تبريز متولّد شد, در ذيالقعده ۱۳۵۷ در تبريز وفات يافت, در مقبرهً خانوادگی در اين شهر مدفون شد. وی از سادات حسينی بود. جدّ او آقا مير ابوالحسن برادر حاجی سيّدحسين, بانی کاروانسراهای معروف به حاجی سيّدحسين در راسته بازار تبريز, جدّ خانوادهً عدلالملک بود. کاروانسرائی به نام مير ابوالحسن در تبريز فعلاٌّ دائر است. به اين ترتيب خانوادهً انگجی با خانوادهً عدل پسر عمو هستند. والد آن مرحوم حاجی ميرزا محمّد آقا شيخالشّريع(1) از معاريف تبريز بود. انگج يکی از محلات تبريز است و آيهالله انگجی به مناسبت اقامت در آنجا به اين اسم مشهور شده است.

انگجی در تبريز از مرحوم ميرزا محمود اصولي (2) و مرحوم آقا سيّد عبدالفتاح سرابي (3) تلمّذ نمود. در سال ۱۳۰۴ قمری به نجف اشرف مشرف شد, در حلقهً شاگردان مرحوم حاج ميرزا حبيبالله رشتی و فاضل ايروانی و آقا شيخ حسن ممقانی و شيخ محمّد حسين کاظمينی وارد شد. در فقه و اصول به مرتبهً اجتهاد رسيد, سپس به تبريز مراجعت نمود و با امور روحانی اشتغال ورزيد.

پس از نهضت مشروطيّت از آن طرفداری کرد. مثل ساير علما به اسلاميه نرفت, بلکه در شهر ماند و سعی نمود بلکه کار بلوا به خوشی تمام شود. وی روزی بالای منبر رفت, به مجاهدين مشروطيّت گفت:

گيرم که حاج ميرزا حسن آقا مجتهد کافر شده, شما با کدام صلاحيّت منزل او و کسانش را غارت کرديد. اگر کسی از دين خدای هم برگشته باشد اموال او به ورّاثش ميرسد نه به مجاهدين و فدائيان.

باری مساعی انگجی بياثر ماند. وی بکلی خود را کنار کشيد.

از وقايع زندگی او اينکه به علّت همداستان شدن با ملّت در بارهً قانون نظام اجباري, به همراهی چند تن از علما تبعيد شد. پس از مدّتی تبعيد بالاخره به تبريز مراجعت نمود و ديری نکشيد که در گذشت.

مرحوم انگجی عالمی فاضل بود. در عصر خود از معاريف فضلای آذربايجان بود. علاوه بر فقه, در علوم ادب نيز اطلاع فراوان داشت. هر مشکل فقهی و ادبی را حل ميکرد. حاج ميرزا حسن آقا مجتهد به مقام علمی او اذغان داشت و مکرّر اين معنی را ميگفت تا مراتب فضل او پوشيده نماند.

فرزندان آن مرحوم آقای ميرزا حسن آقا انگجی و آقای حاج ميرزا محمّد علی آقا انگجی و آقای حاج ميرزا مهدی آقا انگجی هر سه برادر در قم از آيهالله حاج شيخ عبدالکريم حايری درس خواندهاند و در علم و معرفت و فقه و اصول به مرتبهً اجتهاد رسيدهاند هر سه صاحب محراب و منبرند و آسمان روحانيّت تبريز را به منزلهً سه اختر فروزانند. اثر نجابت و آقائی از سيمای آنان ساطع است. وقتی که انسان اين سه برادر با فضل و کمال و نجيب و آقا را ميبيند به ياد اشراف سادات عصر بنيعباس از نوع سيّدمرتضیٰ و سيّدرضی و ساير سادات متشخّص ميافتد و به احترام مجبور ميشود. آنان از حياء و وقار سر به زير ميافکنند و چشم روی هم ميگذارند. ديگران از مهابت آنان سر به زير ميافکنند و چشم بلند نميکنند. هر سه برادر غيرت اسلامی دارند به اسلام و عظمت آن ميانديشند.

آقای دکتر اسمعيل انگجی و آقای دکتر ابراهيم انگجی و آقای دکتر محمود انگجی در طبّ و شيمی دکتر هستند. آسمان طب را سه فروزنده کوکباند. در سويس رنج تحصيل کشيدهاند تا ديپلم دکترا به دست آوردهاند. هر سه برادر به ايران و آذربايجان علاقهمندند. خداوند هر شش برادر را در خدمت به نوع توفيق دهد.

 

====================================================

1- به غير از حاج ميرزا محمّد آقا پدر صاحب ترجمه, ملاّ فتحاللهبن محمّد جواد شريعت اصفهانی متوفّی (۱۳۱۸ هـ. ق) صاحب آثار فقهی از جمله اعلام الاعلام بمولد خيرالانام نيز شيخالشّريعه ناميده ميشد. ريحلانهالادب, ۲۰۶/۳.

2 - ميرزا محمودبن محمّد خويی تبريزی مشهور به اصولی (متوفّی ۱۳۱۴هـ. ق) از مؤلّفات اوست: مشارقالاصول و التأملّيات.

3 - اين بزرگوار مؤلّف کتاب بزرگی است در اصول فقه. جلد اوّل در مباحث الفاظ و جلد دوّم در ادلّهً عقليّه. وفات وی در ۱۳۱۱ هـ ق است.

 

نقل از کتاب:رجال آذربايجان در عصر مشروطيت

مولف دکتر مهدی مجتهدی

به کوشش:طباطبائی مجد

انتشارات زرين

چاپ يکم ص.285

 

 

????? ?? ????