عالم ربانی علامه سيد محمد حسين طباطبايی تبريزی

 

" سخن گفتن درباره انسان های کم نظير مثل علامه سيد حسين طباطبايی تبريزی کار بسيار دشوار است، قلم در وصف چنين شخصيتهای بزرگ جهان عاجز است "

علامه سيد محمد حسين طباطبايی در سال 1281 در تبريز به دنيا آمد، بعد از تحصيلات مقدماتی وارد رشته های علوم دينی و عربی شد در سال 1300 رهسپار نجف اشرف شده و ده سال در حوزه علميه آن شهر از محضر علمای آن روزگار کسب فيض نمود و سپس بعد از رسيدن به مقام اجتهاد در سال 1314 به تبريز بازگشت.

وی از سال 1325 در شهر قم رحل اقامت افکند و به تدريس حکمت و تفسير پرداخت "علامه طباطبايی علاوه بر اين که مفسر قرآن بود بزرگترين اثر وی در اين زمينه "الميزان" اهميت بسيار دارد که اصل 20 جلدی آن به زبان عربی نوشته شده و ترجمه آن به فارسی نيز در دسترس است، علامه طباطبايی در سن 79 سالگی دار فانی را وداع گفت.

"خاطرات و شخصيت علامه طباطبايی از ديدگاه ديگران" 1    

در سال 1364 ه.ق يعنی حدود 50 سال پيش وقتی برای تحصيل علوم دينی به قم مشرف شدم در مدرسه حجتيه حجره ای گرفته و به درس و بحث و مطالعه ادامه دادم. چون بنای اين مدرسه کوچک بود، آيت الله حجت چندين هزار متر از زمين مجاور را تهيه و نظر داشتند مدرسه را توسعه دهند و بنای عظيمی به سبک اسلامی درست کنند که حاوی حجرات و مسجد و کتابخانه وسرداب و آب انبار و ساير مايحتاج طلاب باشد.

هر چه مهندس از تهران و غير تهران آمدند و نقشه های متنوع و مختلفی کشيدند مورد نظر آيت الله حجت واقع نشد تا بالاخره شنيديم : سيدی از تبريز آمده و نقشه ای کشيده که مورد نظر و تصويب آيت الله حجت قرار گرفته است.

ما بسيار شائق بوديم که اين سيد را ببينيم. در همين احوال شنيديم : آن سيدی که از تبريز آمده و نقشه ساختمان را کشيده است بنام قاضی معروف و در رياضيات و فلسفه زبردست و نيز درس فلسفه ای در حوزه شروع کرده است .

اشتياق ما برای ديدار و ملاقات او زياد شد و حاضر شديم به منزلش برويم و به بهانه ای از او ديدار کنيم، تا اين که يکی از دوستان ما که در مدرسه رفت و آمد داشت يکروز به حجره آمد و گفتند آقای قاضي2 از زيارت مشهد برگشته بيا بديدنش برويم. چون به منزل ايشان وارد شديم، ديديم که اين رجل معروف و مشهور همان سيدی است که ما هر روزه در کوچه ها در بين راه او را می ديديم و ابدا" احتمال نمی داديم که اين سيد با عمامه کوچک از کرباس آبی رنگ و تکمه های باز و بدون جوراب با لباس کمتر از معمول از اهل علم باشد. در خانه بسيار محقر و ساده ايشان معانقه کرديم و نشستيم و گفتگو و سخن از اطراف و جوانب پيش آمد ديديم: نه واقعا" اين مرد جهانی است و برای ما خوب مشهود شد که :

هر آنکو زدانش برد توشه ای          جهانيست بنشسته در گوشه اي3

علامه طباطبايی گذشته از جامعيت در علوم، جامع بين علم و عمل بود. خط نستعليق و شکسته ايشان از بهترين و شيواترين خط اساتيد خط بود.

در علوم غريبه در رمل و جفر وارد بودند، ولی ديده نشد عمل کنند. در علم اعداد و حساب جمل، ابجد و طرق مختلف آن مهارتی عجيب داشتند. در جبر و مقابله و هندسه فضايی و مسطحه و حساب استدلالی سهمی بسزا داشتند. و در هيت قديم استاد بودند، به آسانی می توانستند استخراج تقويم کنند.

علامه در ادبيات عرب و معانی و بيان و بديع استاد بودند و در فقه و اصول به همين ترتيب. مرحوم قاضی از بنی اعمام ايشان (حضرت علامه طباطباي) بودند. به طوری که ايشان نام استاد را فقط بر او می بردند. در مقدمه مجموعه مقالات و رسائل ايشان به نام بررسی های اسلامی منتشر شده است نامی از مرحوم قاضی در رديف اساتيد بچشم نمی خورد. (مرحوم قاضی استاد استادان بود ).

" حضرت علامه می فرمود ما هرچه داريم از مرحوم قاضی است" مرحوم قاضی در لغت عربی بی نظير بود، گويند چهل هزار لغت از حفظ داشت و شعر عربی را چنان می سرود که اعراب تشخيص نمی دادند سراينده اين شعر عجمی است .

استاد علامه از طرف پدر از اولاد حضرت امام حسن مجتبی عليه السلام و از اولاد ابراهيم بن اسماعيل ديباج هستند. و از طرف مادر از اولاد حضرت امام حسين عليه السلام می باشند. در سن پنج سالگی مادرشان و در سن نه سالگی پدرشان بدرود حيات می گويند و از آنها اولادی جز ايشان و برادر کوچک تر از ايشان به نام سيد حسن کسی ديگر باقی نمی ماند در اين که ايشان تنها متخصص فلسفه شرق تمام عالم بوده اند بين دوست و دشمن خلافی نيست.

گويند: امريکا سی سال قبل، ايشان را بهتر از آنچه ايرانيان شناختند شناخت، و برای آنکه علامه را به عنوان لزوم تدريس فلسفه شرق در آمريکا بدانجا برد به شاه طاغوتی ايران (محمد رضا ) متوسل شد و شاه ايران از حضرت آيت الله العظمی بروجردی رضوان الله عليه اين مهم را خواستار شد، آيت الله بروجردی اين پيغام را به حضرت علامه رساند ولی علامه قبول نکردند4

 

يادداشت :

 

1–  مهر تابان – علامه سيد محمد حسين حسينی تهراني

2– حضرت علامه طباطبايی در ابتدای ورودشان به قم به قاضی معروف بودند، چون سلسله سادات در آذربايجان به قاضی مشهور هستند، ليکن از نقطه نظر آنکه ايشان از سادات طباطبايی هستند خود ايشان ترجيح می دادند طباطبايی معروف شوند(مهر تابان ص8)

3- برای شناخت بهتر حضرت علامه طباطبايی به کتاب مهر تابان رجوع شود.

4- مهر تابان – علامه حسينی طهرانی ص 28

 

برگرفته از  کتاب : تبريز در گذرگاه تاريخ

نگاهی به تاريخ آذربايجان

تأليف : ايوب نيکنام لاله، فريبرز ذوقي

 

 

 

 

 

 

برگشت به ليست