صمد موحد

معین الدین محمدبن رمضان، معروف به فقیه زاهد

 

معین الدین محمدبن رمضان، معروف به فقیه زاهد

 

از معاصران جوانسال بابافرج،

 معین الدین محمدبن رمضان، معروف به فقیه زاهد

 (م 592ه.) را باید یاد کنیم که از علما و فقهای بزرگ تبریز محسوب می شد و در عین حال در زهد و تصوف نیز شهره بود. فقیه زاهد "عالم بود به علوم ظاهری و باطنی و با بسیاری از اکابر صحبت داشته. پیر نظر وی خواجه محمد خوشنام و پیر تربیتش شیخ محمدسالم و پیر خرقه اش شیخ عبدالواحد تمیمی31اند..وی صاحب سلسله است و بسیاری از مشایخ را سلسله به او می رسد".32

زاهد طبع شعر داشت و گه گاه ابیاتی می سرود. این رباعی منسوب به اوست :33

از درد فراق جان من سوخته شد

                                   وز آتش هجر سینه افروخته شد

عمرم بگذشت و هیچ نامد حاصل

                                   جز حسرت و دردها که اندوخته شد

کربلایی از کتاب فتوت نامه شیخ نجم الدین زرکوب34حکایتی نقل می کند که نشانگر مشرب فتوت فقیه زاهد و نمونه ای از تعلیمات و دقت نظر اوست. به روایت زرکوب :

روزی شرف الدین عنتری تبریزی که از اهل دل و ذوق بود و از مریدان حضرت خواجه [فقیه زاهد]، به خدمت خواجه آمد.خواجه در باغچه زاویه و در ممر متوضا35بود، ابریق نهاده و پیش ابریق دست بر دست نهاده ایستاده . لحظه ای توقف کرد تا شیخ از آن حالت باز آمد، از خدمتش پرسید به حکم فایده و طریق ادب که سبب این غرامت و مراد از این ندامت چیست؟ فرمود که ای فرزند خواستم که به تجدد وضو قیام نمایم و طهارت سازم، دست کردم و گردن ابریق را گرفتم، ابریق به زبان حال از من بازخواست کرد که از بهر گرفتن من دسته معین است گردنم را چرا می گیری؟ حرکت این ضعیف صواب بود، از این معنی دست بر دست سر در پیش انداخته پیش ابریق به پای ماچان36 رفتم.37

اوحدالدین کرمانی نیز ضمن اقامت خود در تبریز با فقیه زاهد مراوده داشت؛ در "مناقب اوحدالدین" روایتی حاکی از رابطه این دو بزرگ مذکور است که خالی از لطف و حال و عبرت نیست38.

 

32 – پیشین، صص 1/394 – 395 .

33 – پیشین .

34 – درباره این عارف بعدها سخن خواهیم گفت .

35 – آبریز و محل طهارت و وضو  .

36 – به پای ماچان رفتن در اصطلاح صوفیه یعنی اقرار به گناه و اشتباه و اظهار پشیمانی و ندامت .

37 – روضات الجنان، ص 1/391 .

38 – مناقب اوحدالدین، به تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، صص 146 – 147 .

 

برگرفته از کتاب : صفی الدین اردبیلی (چهره اصیل تصوف آذربایجان)

نوشته : صمد موحد

چاپ اول سال 1381   ص. 49

انتشارات طرح نو

 

 

 

 

برگشت به ليست