سلطان عليخان

 

سلطان عليخان وزير بقايا وزير افخم از درباريان مظفرالدينشاه پسر محمدخان سالارالملك پسر عبدالرضاخان پسر محمدتقی خان يزدی يا شيرازی نواده دختری ابراهيم خان ظهيرالدوله قاجار می باشد. سلطان عليخان در سال 1301 قمری در زمان وليعهدی مظفرالدين ميرزا جزء عمله خلوت وليعهد در تبريز بود. از سال 1303 قمری تا 1306ق كه در تبريز در جزء پيشخدمتان مظفرالدين ميرزای وليعهد بود محصل محاسبات(رئيس كل وصول و اجرای مالياتي)نيز بوده. در زمان سلطنت مظفرالدين شاه بجای محمد عليخان امين السلطنه كه عنوانش(مدير دفتر خانه مباركه استيفا و محصل محاسبات و بقايای دولتی و غيره)بود انتخاب گرديد و پس از تعيين به سمت مزبور عنوان وی وزير بقايا و محاسبات شد و پسرش محمد حسنخان كه از پيشخدمتان شاه بود ملقب به امين بقايا شده نايب وزارت بقايا شد. در سال 1319ه.ق ملقب به وزير افخم شده و علاوه بر وزارت بقايا كه زير نظر خودش بود مدير مجلس دربار اعظم نيز گرديد و پسرش محمدحسنخان وزير بقايا شد. لكن در سال 1321ه.ق حاج محمد عليخان امين السلطنه برای بار دويم بسمت وزير بقايا و محاسبات ماليه تعيين گرديد. در تاريخ 25 محرم 1325ق كه ميرزا نصرالله خان نائينی مشيرالدوله صدراعظم از كار كناره كرد محمدعليشاه در تاريخ 6 صفر 1325 قمری مطابق 29 اسفندماه 1285 خورشيدی وزير افخم را بسمت نخست وزيری و وزارت كشور تعيين نمود و او اولين كابينه (هيئت دولت) دوره مشروطيت را با هفت نفر برای وزارتخانه ها تشكيل داد. مدت اين هيأت دولت بيش از يكماه و 14 روز طول نكشيد كه سقوط كرد و ميرزا علی اصغرخان امين السلطان معروف به اتابك اعظم كه در ربيع الاول 1325ق پس از سه سال و هشت ماه اقامت در خارج از ايران به ايران بازگشته بود نخست وزير شد و هيأت دولت خود را او هم با 7 نفر وزير برای وزارتخانه های مختلف تشكيل داد.

 

ميرزا صالح خان كلانتر تبريزی پسر حاجی كلانتر (حاج ميرزاعلی نقی باغ ميشه اي) بوده و دو برادر ديگرش يکی ميرزا ابراهيم خان شرف الدوله نماينده مجلس شورايعالی در دوره اول و ديگری ميرزا اسحق خان معززالدوله که هر دو نيز از کدخدايان محلات تبريز بوده اند. ميرزا صالح خان در زمان ولايتعهدی مظفرالدينشاه ملقب به معتمد ديوان و در زمان سلطنتش در سال 1317 هجری قمری و ولايتعهدی محمدعليشاه ملقب به وزير اکرم و بگلربيگی تبريز بود. در سال 1324ق حاکم گيلان و در زمان سلطنت محمد عليشاه در سال 1326ق. حاکم تهران شد و چون به بوی بدگمان شده بود در 17 خرداد 1287خ. (7 جمادی الاولی 1326ق.) پيش از توپ بستن مجلس شاه او را از حکومت معزول و بجای وی ابوالفتح ميرزا مؤيدالدوله (پسر بزرگ سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه) را حاکم تهران نمود از اين تاريخ ببعد از دولتيان روگردان شده رسماْ در زمره مشروطه خواهان درآمد و در هنگام توپ بستن مجلس او بهمراه افراد آذربايجانی در مقابل سپاهيان قزاق جنگيد تا اينکه بالاخره قزاقان غلبه کرده خانه او را غارت کردند. در دوره مشروطيت پس از فوت حاج غلامرضاخان شاهسون آصف الدوله ملقب به آصف الدوله شده و مدتی بتناوب حاکم قزوين، گيلان، زنجان، تهران و يکبار ديگر هم حاکم زنجان گرديد. در اوقاتيکه جنگليها بسرپرستی ميرزا کوچک خان کميته اتحاد اسلام را در گيلان تشکيل داده بودند و تا نزديکی های رشت آمد و رفت داشتند دو سه بار آصف الدوله برای دفع آنان جنگ کرد لکن شکست خورد و مأيوسانه بعنوان مرخصی به تهران آمد و ديگر بازنگشت.

شرح حال رجال ايران

نگارش مهدی بامداد

جلد پنجم ص.? 102

چاپ چهارم سال 1371

انتشارت زوٌار

 

 

 

برگشت به ليست