استپان استپانيان

 

بارون اس.ک.استپانيان از عکاسان پيشين تبريز است که در اوايل دوره مشروطه عکسهای زيادی برداشته و به يادگار نهاده است.

استپانيان به سال 1285 ه. ق. (=1868 م.) در روستائی بنام «نورک» در پيرامون شهر ايروان چشم به جهان گشود. تحصيل مقدماتی را در آموزشگاههای ايروان به انجام به انجام رسانيده ، برای ادامه تحصيل وارد آموزشگاه علوم انسانی و مذهبی کليسای «اچميادزين» (اوچ کليسا) مرکز روحانی کليسای ارمنی ، در پنجاه کيلومتری شهر ايروان گرديد ، و پس از آن برای فرا گرفتن فن عکاسی رهسپار تفليس پايتخت گرجستان شد. وی در سال 1308 ه. ق. (=1890م.) تحت تاثير انديشه های انقلابی زمان خود ، در گروه مسلح «گوگونيان» درآمد و هنگام گذشتن از مرز روسيه-عثمانی با همرزمان خود ، از سوی مرزداران روس، دستگير و پس از يک محاکمه کوتاه و سريع به حبس ابد با اعمال شاقه و تبعيد به جزيره «ساخالين» محکوم گرديد.

در دوره تبعيد به علت مسلط بودن به فن عکاسی ، از سوی هيئت علمی که در آن هنگام مامور بررسيهای دانشی در جزيره ساخالين بود ، به کار گماشته شد و همه عکسهای مورد نياز هيئت علمی را شخصا تهيه کرده ، مجموعه نفيسی فراهم آورد که سپس به زبان روسی زير عنوان ساخالين در همان زمان به چاپ رسيد.

استپانيان در تبعيد دوبار اقدام به فرار کرد ولی موفق نشد ؛ بار سوم با گروهی از ياران خود ، اقذام به تهيه قايق چوبی نموده با گرد آوری مقداری خوراک ، همه آنان با اين قايق از راه اقيانوس آرام ، دست به فرار زدند. از اين فراريان ، تنها سه تن که عبارت بودند از استپان استپانيان  و يپرم خان و هوسپ موسسيان زنده ماندند که به سال 1317 ه. ق. (=1899 م.) خود را به تبريز رسانيدند ؛ بقيه آنان همه در راه فرار از ميان رفتند.

استپانيان در کوچه پستخانه واقع در ناحيه 7 تبريز ، اتاقی اجاره کرده ، عکاسخانه خود را دائر کرد و در مدت زمان بسيار کوتاهی ، در کار خود موفقيت شايانی به دست آورد و يه سبب داشتن خوئی نرم و مردم داری و به علت اينکه با هر کس با عبارت «بالام جان» برخورد می نمود ، عکاسخانه و شخص او به نام «بالام جان» معروف اهل تبريز شد. او همه وسائل عکاسی خود را از تفليس وارد می کرده است

استپان بعد از چند سال ، با دوشيزه «وارينکا» (پ 249) که از ارمنيهای تبريز بود ، زناشوئی کرده دارای چهار فرزند می شود و به علت موفقيت در کار عکاسی ، در اندک زمان زندگانی مرفهی يافته ، حتی سک خانه باغچه ای در کوچه «قره دام داش» تبريز که اکنون به کوچه پشت سينما آسيا معروف است ، خريداری کرده ، عکاسخانه خود را به آنجا منتقل می کند. وی در جنبش مشروطه ، به علت علاقه فراوانی که به آزادی و آزاديخواهان داشته به دسته مجاهدان تبريز و مشروطه خواهان می پيوندد. در سال 1330 ه. ق. (=1911م.) که ارتش روس برای تعقيب آزاديخواهان وارد تبريز شده ، شروع به گرفتن و بند کردن آنان می کند ، استپان استپانيان با جامه مبدل به شکل يک «قاطرچی» از شهر بيرون رفته به «ارزروم» در کشور عثمانی پناهنده می شود و در آنجا نيز عکاسخانه ای دائر کرده و مشغول کار می گردد.

در سال 1333 ه. ق. (=1914 م.) استپانيان خانواده خود را از تبريز به ارزروم می برد ، ليک با آغاز جنگ جهانی اول و طرح قتل عام ارمنيان از سوی دولت وقت عثمانی ، وی که جزو نخستين دستگيرشدگان بود ، محرمانه اعدام می گردد. از خانواده او تنها پسر کوچکش از مرگ رهائی يافته که اکنون در تبريز است و صاحب مغازه «عينک سازی ايران» در پاساژ تبريز می باشد.

از نمونه هائی که از عکسهای او در دست داريم ، پيداست که استپانيان عکاس ماهری بوده و کارس از جنبه هنری عاری نبوده است.

او به سال 1329 ه. ق. عکس اجزاء و مستخدمان اداره نظميه مرکزی تبريز را در ميدان سربازخانه قديم برداشته است که با وجود موجود نبودن وسائل کافی و دقيق در آن زمان ، نمونه بسيار خوبی از عکس پانوراماست (پ 252). مهرواره عکاسخانه او و عکس همسر و خودش با دو عکس ديگر در اينجا به چاپ رسيده است.

 

 

                

                       صاحب منصبان واجزاء و مستخدمان اداره نظميهء مرکزی تبريز

 

 

 

نقل از:تاريخ عکاسی و عکاسان پيشگام در ايران

مولف: يحيی ذ کاء

چاپ اول سال 1376 ص.:210

شرکت انتشارات علم و فرهنگی

--------------------------------------------------------------------------------------

استپان استپانیان

 STEPAN STEPANIAN

استپان استپانیان (معروف به بالاجان) از عکاسان اوایل دوره مشروطه، در سال 1249ش.(1870م.) در حومه شهر ایروان به دنیا آمد.

تحصیلات ابتدائی را در زادگاهش گذراند و سپس وارد مدرسه عالی مذهبی اسقف نشین اجمیادزین شد. استپانیان فن عکاسی را در زادگاهش و همچنین در زمان تحصیل در اجمیادزین فراگرفت.

در سال 1267ش.(1888م.) وی به جرم شرکت در یک جنبش انقلابی، توسط دولت روسیه تزاری دستگیر و به جزیره ساخالین تبعید شد. در طول سال های تبعید استپانیان پس از تحمل ده سال تبعید، به همراهی تنی چند از دوستان خویش از جمله یپرم خان، موفق به فرار از این جزیره شد و ابتدا به امریکا و از آنجا به استانبول و باکو رفت و سرانجام به تبریز آمد.

وی مشارکت فعالی در جنبش مشروطیت داشت و به همین جهت نیز پس از ورود ارتش روسیه تزاری به تبریز، بناچار به همراه خانواده اش و سایر مشروطه خواهان به ارزروم ترکیه مهاجرت کرد و عکاسخانه خویش را در این شهر دایر نمود.

در زمان قتل عام ارامنه در سال 1294ش. (1915م.) استپانیان نیز به سرنوشت نامعلومی دچار گشت.

وی کوششی خستگی ناپذیر در جهت ثبت وقایع مشروطه در تبریز نمود و اکثر عکس های موجود از جنگ های تبریز و مجاهدان توسط وی تهیه شده است که تعدادی از آنها نیز در کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان به چاپ رسیده اند. همچنین بخش عمده ای از عکس های موجود از گروه های انقلابی مشروطه و بخصوص عکس های موجود از یپرم خان و باقرخان از کارهای استپانیان می با

      شد.

برگرفته ازکتاب :دانشنامهء ايرانيان ارمنی

گرد آورنده:ژانت د. لازاريان

چاپ اول سال 1382 ص.: 437

انتشارات هيرمند

 

 

 

برگشت به ليست