مدرس قاموسی

 

آقاميرزامحمدعلی آقا مدرس قاموسی تبريزی خيابانی از علمای فاضل و از ادبای متبحر تبريز است. وی در 1296 هجری در تبريز در محله خيابان تولد يافته، از مرحوم حاج ميرزاحسن آقا مجتهد و حاج ميرزا ابوالحسن آقا انگجی درس خوانده، در فقه و اصول به مقام عالی رسيده از آقا ضياء عراقي، سيدهبةالدين شهرستاني، آقاسيدمحمدحجت، آقاميرزامحمدعلی شاه آبادی و حاج آقابزرگ طهرانی مؤلف "الذريعه" اجازه روايت و اجتهاد دارد. نام پدر او آقاميرزامحمدطاهر بوده.

آقاميرزامحمدعلی آقا علاوه بر فقه و اصول در ادبيات و عربيات و هيئت و حساب اطلاعات وسيع دارد، اما عمده اشتغال او اخيراْ به تاريخ رجال و لغت فارسی معطوف است.

از تأليفات او "فرهنگ نوبهار" است که در دو جلد در تبريز به چاپ سربی رسيده است. با اينکه بعضی از ادبای طهران در مجلات ادبی به سبک نگارش آن ايراد گرفته اند، تا فرهنگی نظير آن چاپ نشود در نوع خود بی نظير است؛ چه، نه همه مردم استطاعت خريدن فرهنگ های بزرگ قديم را دارند و نه همه می توانند از آنها استفاده کنند. تأليف ديگر او فرهنگ بهارستان است در مترادفات فارسی که آن هم در تبريز به چاپ رسيده است. وی فرهنگی به نام "قاموس المعارف" در شش جلد به فارسی در لغات مصطلح عصری اعم از فارس و عربی تأليف کرده است که هنوز به چاپ نرسيده است.

شاهکار آقاميرزا محمدعلی آقا "ريحانةالادب" اوست که در رجال نوشته است. رجال را از صدر اسلام تا امروز در اين کتاب که در فارسي، بلکه در عربی کم نظير است، جمع کرده است. خصوصيت آن اينکه اولاْ مؤلف فاضل در تأليف آن علاوه بر کتب فارسی و عربی به کتب ترکی از قبيل قاموس الاعلام سامی بيگ نظر داشته، ثانياْ عکس بيست و چهار نفر از معاصرين علما را در جلد اول گراور کرده است. جلد اول کتاب که منتشر شده است از الف تا خاء شرح حال تقريباْ هزار نفر از رجال را در بر دارد. فعلاْ وی مشغول چاپ جلد دوم است.

صاحب ترجمه ما آثار ديگر نيز دارد که ما از ذکر آنها صرفنظر می کنيم. به يک تأليف ديگر او که خود آن را حقير می شمارد و در نظر ما کمال اهميت را دارد، اشاره می نمائيم. آن اينکه وی امثال ترکی آذربايجانی را در يک کتاب کوچک جمع کرده است. اين دليل منتهی درجه ذوق اوست. امثال ترکی پرخصوصيت هستند و از طرف ادباء و فضلاء آذربايجان مقداری از آنها جمع شده و بعضی به چاپ آنها اقدام کرده اند.

آقای ميرزاعلی اصغر قاموسی فرزند آقاميرزامحمدعلی آقا در علم حقوق ليسانسيه است و فعلاْ در تبريز دفتر ثبت اسناد رسمی دارد. وی مردی صاحب فضل است، ادبيات و عربيات را از پدر فاضل خود اخذ کرده است و کتابی در موضوع تاريخ دوره جاهليت را در دست تأليف دارد1.نگارنده اين کتاب قسمتی از آن را ديده است. خداوند او را به اتمام آن تأليف موفق دارد.

ذيل:

مجلس چهاردهم در موقعی که شيرازه امور ايران از هم پاشيده شده بود و آذربايجان در شرف تجزيه بود، شش صدهزار تومان برای طبع فرهنگ بزرگ آقای دهخدا تصويب کرد. آقای دهخدا مردی فاضل است و فرهنگ او که فعلاْ تحت طبع است اثری بزرگ است، اما در مملکتی که کتب لغت نظير لغت لاروس فرانسه و امثال آن در دسترس محصلين نيست اقدام در نشر فرهنگ بزرگ دهخدا و تخصيص ششد هزار تومان به آن، کاشف از خيی چيزها است.

افتخار ميرزامحمدعلی آقا اين بس که فرهنگ نوبهار او تا اندازه ای لاروس مانند است و احتياج محصلين را رفع می کند.

آذربايجان ما دو نفر لغت نويس بزرگ قبل از صاحب ترجمه به ايران داده است. اول حسين بن خلف تبريزی مؤلف برهان قاطع را داده، دوم ملاباشی ميرزامحمدکريم سرابی تبريزی معلم محمدشاه قاجار مؤلف فرهنگ محمدشاهی معروف به برهان جامع2 را داده است.

نگارنده کتاب وظيفه خود می داند از آقای ميرزامحمدعلی آقا که چند فقره شرح حال بدون منت در اختيار او گذاشته، تشکر خود را ابراز دارد.

1 – عنوان اين کتاب احوال اجتماعی عرب قبل از اسلام است که بنابه تصريح خود آقای علی اصغر مدرس هنوز تأليف آن به مرحله اتمام و اکمال نرسيده است.

2 – چاپ سنگی سال 1260 ه.ق در تبريز.

رجال آذر بايجان در عصر مشروطيت

مولف: مهدی مجتهدی

به کوشش : طباطبائی مجد

 چاپ يکم    ص. :343

انتشارات زرين

 


برگشت به ليست