دكتر محسن هشترودي

 ( 1286 – شهريور 1355 ش)

دكتر محسن هشترودی متولد 1286 شمسی در شهريور ماه امسال درگذشت. او در شهر تبريز متولد شده بود. تحصيلات متوسطه را در تهران گذرانيد و سپس به اروپا رفت و در رشته علوم رياضی از دانشگاه پاريس به اخذ درجه دكتری نايل شد. چون به ايران آمد به استادی دانشگاه برگزيده شد. مدتی هم رياست دانشكده علوم را برعهده داشت.

هشترودی در ميان ايرانيانی كه رياضيات اروپايی را آموخته بودند برتری بسيار يافته بود. ذهن تند و هوش كم نظيرش درين برتری بدو مدد می رسانيد. جز اين آشنايی دقيق با ادبيات و سخن شناسی و نيز ذوق پهناور و گسترش پذيرش كه او را با رشته هايی مختلف از علوم انساني(مخصوصا فلسفه) آشنا كرده بود، هشترودی را در ميان اصحاب علم معاصر ايران مردی كم نظير ساخته بود. مقالاتی كه به قلم او در بسياری از جرايد و مجلات سی سال اخير نشر شده است نشانی است از ضوابط و روابطی كه او با دنيای ذوق و عالم ادبيات و فلسفه پيدا كرده بود.

ازين قبيل است مقدمه ای كه بر سفينه غزل ناب ابوالقاسم انجوی نوشت. يا مقاله ای كه ازو در نقد چند مجموعه شعر معاصر در نخستين سال اين مجله به چاپ رسيده است.

هشترودی خود ذوق سخن سرايی و طبع شعر داشت و مجموعه ای از اشعار خود را به نام سايه ها در سال 1333 نشر كرد. كتاب دانش و هنرش كه مجموعه مقالات او در زمينه های ادبی و مباحث كلی علمی است (چاپ تهران 1340) يادگاری است ارجمند از آن عالم سخنور و سخن شناس كه در ميان ايرانيان كنونی عده آنها از سه چهار نفر درنمی گذرد.

از هشترودی رساله ای علمی در باب التصاقهای ناهنجار به زبان فرانسوی در سلسله انتشارات دانشگاه تهران چاپ شده است(1326). رساله ای هم به عنوان مسئله مليت در 1323 انتشار داده است كه خانبابا مشار نام آن را در فهرست خود ضبط كرده است و من به ياد ندارم ديده باشم.

با مرگ هشترودی بی ترديد يكی از رگه های جوشان ذوق و سخن شناسی بخوشيد. پس از درگذشتش مايه تأسف و دريغ بسيار است. روانش شادباد و يادكردش وظيفه ما، چه او هماره به لطف درين مجله می نگريست و در پايه گذاری مجله يكی از راهنمايان و ارشاد كنندگان و همقلمان راستين و استوار پای بود1.

1 – راهنمای كتاب، سال19، شماره 4 - 6(تير - شهريور 1355)، صص- 495 494.

 

برگرفته از کتاب: نادره کاران

(سوکنامه ناموران فرهنگی و ادبی)

ايرج افشار

به کوشش محمود نيکويه

چاپ اول 1383  ص:  336

نشر قطره

برگشت به ليست