حاج ميرزا خليل آقا مجتهد

 

 

حاج ميرزا خليل آقا مجتهد – فرزند ميرزا حسن آقا مجتهد در تبريز متولد گرديد، تحصيلات مقدماتی را در تبريز به پايان رسانيد، به نجف اشرف رفت، نزد آخوند ملا علی نهاوندی (استاد پدرش) و آيةالله آخوند خراسانی و از ميرزا ابوالقاسم اردوبادی درس خواند و از اين اساتيد اجازه اجتهاد يافت و در فقه و اصول به مقامی عالی رسيد. پس از مراجعت به تبريز به امور روحانی مشغول گرديد تا پدرش وفات يافت و جانشين پدر گرديد. امروز بيش از هفتاد سال عمر دارد و اول مجتهد تبريز است.

حاج ميرزا خليل آقا مجتهد معتقد است که عصر حاضر ايجاب می کند که علما فقط بايد صرفاْ به امور روحانی اشتغال ورزند و جز در مواقع ضرورت در امور سياسی مداخله نکنند. وی همواره می گويد بايد علما در امور سياسی بی طرف مانند و اگر مشکلی بزرگ اتفاق افتد به عنوان ريش سفيد برای رفع اختلافات مداخله نمايند. در اين صورت مسلما موفق خواهند شد قدمی برای اصلاح حال مسلمانان بردارند. باوصف اين عقيده وی از علمائيست که از اقدام در امور اجتماعی باک ندارد و با شجاعت تمام حوايج مردم را به اوليای امور با صراحت بيان می کند و گاهی اعمال آنها را انتقاد نيز می نمايد. چنانکه وی از اشخاصی بود که در رفع اختلاف بين متشرعه و شيخه زحمت کشيده است.

پس از آنکه در اثر حوادث سوم شهريور 1320 کشور ايران اشغال شد وی تبريز را ترک نکرد. در وزهای تيره و تار همواره در تبريز ماند. برای اينکه بين دمکراتها و مأمورين دولت را اصلاح کند در منزل آقای ثقة الاسلام1 او نيز مانند ساير محترمين حاضر شد و به سران دمکرات نصيحت کرد. يکی از سران دمکرات در آن جلسه گفت ما متکی به ملت هستيم و ملت از ما پشتيبانی می نمايد. وی از بين جمعيت جواب داد که بايد حقيقت را پيروی کرد و از راه راست منحرف نشد. من در عمر خود بسيار چيزها ديده ام.همين ملت تخت پدر مرا به دوش گرفت و به شهر وارد کرد و سپس از شهر تبعيد نمود. همين ملت در طهران در پای دار حاج شيخ فضل الله نوری دست زد و در تبريز در دنبال جنازه شيخ محمد پای کوبيد.

نصيحت وی را نشنيدند و عاقبت شان را شنيدم.

در هر حال حاج ميرزا خليل آقا امروز محل توجه ملت و دولت است. همه به وی احترام می گذارند2. در مسافرت اخير محمدرضاشاه به تبريز از طرف علمای تبريز قرآنی نفيس تقديم داشت. آذربايجان را به ايشان و ايشان را به قرآن سپرد.

يادداشت:

1 – مراد حاج ميرزا محمدآقا ثقةالاسلام برادر شهيد نيکنام است که بعد از شهادت برادر، رئيس شيخيه تبريز شد و همراه صاحب ترجمه و به مشير و مشاری مرحوم حاج ميرزا عبدالله مجتهدي، برادرزاده حاج ميرزا خليل، در حل اختلاف بين شيخيه و متشرعه قدمهای اساسی برداشته است.

2 – صاحب ترجمه عموی مؤلف کتاب است و حاج حسين آقاملک صاحب کتابخانه نفيس که آن را به آستان قدس رضوی وقف کرده است، فرزند همين ميرزا خليل آقاست.

رجال آذر بايجان در عصر مشروطيت

مولف: مهدی مجتهدی

به کوشش : طباطبائی مجد

 چاپ يکم    ص. : 132

انتشارات زرين

 

 

 

برگشت به ليست