ممتازالسلطنه ، صمد
ممتاز ، صمد : معروف به ممتازالسلطنه، فرزند مکرم السلطنه
از اشراف آذربايجان بود. وی در 1248ش در تبريز تولد يافت. پس از انجام تحصيلات
مقدماتی چندسالی در اروپا درس خواند سپس وارد وزارت امور خارجه گرديد و مراحل
اداری را به سرعت پيمود. در 1284 وزير مختار در پاريس شد و بيست سال در آن سمت
باقی ماند و دولت ايران قادر به تغيير او نبود. نصرت الدوله وقتی وزير امور خارجه
شد در پاريس ممتازالسلطنه را عزل نمود ولی دولت فرانسه سقير جديد را به رسميت
نشناخت و کماکان ممتاز را وزير مختار دولت ايران می دانست. دکتر صديق اعلم در کتاب
يادگار عمر درباره صاحب ترجمه چنين نوشته اند:
ممتازالسلطنه مردی بود نيرومند و قوی بنيه، بلندبالا و خوش چهره، خوش لباس
و باسليقه، معتقد به آداب مذهبي، بسيار غيرتمند و جدی و وظيفه شناس، يکدنده با
تدبير، وطن پرست، به اندازه ای در محافل سياسی فرانسه نفوذ و رسوخ داشت که بعضی از
وزرای خارجه ايران که می خواستند تغييرش دهند نمی توانستند. در 1301 لايحه ای به
تصويب مجلس رسيد که به موجب آن حداکثر اقامت مأموران سياسی در خارجه به پنج سال
تقليل يافت. قانون را عطف به ماسبق کردند در 1304 قانون درباره او اجرا شد.
ممتازالسلطنه بعد از برکناری از وزيرمختاری به ايران نيامد و همچنان در
پاريس ماند و قصری برای خود خريداری نمود و در 1333ش در 84 سالگی درگذشت. وی مردی
ثروتمند بود.
نقل از:
دکتر باقر عاقلی
شرح حال رجال سياسی و
نظامی معاصر ايران
چاپ اول سال 1380 جلد سوم ص.
1541