اميرحشمت نيساری

 

جهاد دری است از درهای بهشت    (علی عليه السلام)

آقای ابوالحسن اميرحشمت نيساری شصت و هشت سال سن دارد. در تبريز متولد شده است. اصلش از قراچه داغ است. نام پدرش حاج محمدعلی بيگ بود. نيساری نام طبقه لشگريان عهد جمشيد است که وی برای خود نام خانوادگی اخذ کرده.1

اميرحشمت قبل از مشروطيت در نظام خدمت می کرد و رياست افواج (ايلات) قراجه داغ را داشت. پس از اعلام مشروطيت از آن طرفداری کرد. در روز بمباردمان مجلس بيکار ننشست، دست به اسلحه برد و از مشروطيت دفاع کرد،بالاخره به سفارت انگليس پنا برد. موقعی که تبريز بر ضد پادشاه قيام کرد، وی خود را به تبريز رسانيد. در موقعی که حاج مخبرالسلطنه والی بود، بر اثر تحريکات مخالفين مشروطيت، او را ترور کردند. دو تير به طرف او انداختند. گلوله ها او را زخمی ساختند،ولی او بالاخره شفا يافت.

موقعی که روس ها وارد آذربايجان شدند ژنرال قونسول روس گويا به وی تکليف کرد يا تسليم شود به جای شجاع الدوله والی آذربايجان شود يا پولی بگيرد و آذربايجان را ترک کند. اميرحشمت اين دو پيشنهاد را رد کرد. از ثقةالاسلام شهيد محرمانه حکم جهاد گرفت. کفن پوشيد و مقاومت کرد. گويا شکستی به قشون روس هم وارد ساخت. بالاخره بر اثر دستور حکومت مرکزي، دست از مقاومت کشيد و با چند تن از آزاديخواهان و اتباعش به طرف سرحد عثمانی رهسپار شد. در حوالی خوی در يک کاروانسرا از طرف مستبدين که از روس ها دستور گرفتاری او را داشتند محصور افتاد. او و همراهانش سيزده روز در محاصره ماندند در اثر فداکاريها و شجاعتها بالاخره محاصره را شکسته خود را به عثمانی رسانيدند.

اميرحشمت در عثمانی بود تا جنگ بين الملل اول شروع شد. وی به ايران مراجعت کرد. بار ديگر به جهاد مشغول شد. با قوای متفقين به نبرد پرداخت، بالاخره به همراهی ساير مهاجرين بار ديگر به عثمانی مراجعت نمود. پس از سقوط نيکلای دوم خاک غربت را ترک کرد و روی به وطن مألوف آورد. وی در طهران مشغول فعاليت و دفاع از مشروطيت بود تا کودتا پيش آمد.

از طرف سردار سپه 24 ساعت حبس شد. سپس سردار سپه برای اينکه او را از طهران دور سازد به حکومت زنجان مأمورش کرد. چندسال اميرحشمت آنجا بود تا به حکومت کرمانشاه معين شد و سپس به طهران احضار گرديد و متقاعد گشت و تحت نظر نظميه قرار گرفت.

پس از سوم شهريور 1320 از مراقبت مأمورين نظميه فراغت يافت. امروز از ريش سفيدان موجه آذربايجانيهای مقيم طهران است و همه آزاديخواهان به او احترام می کند و مثال اجلی يک نفر مرد وطن پرستش می دانند.

فرزند منحصر به فرد او آقای عباسقلی نيساري، چهل سال دارد. تحصيلات ابتدائی را در تبريز و متوسطه را در تهران و تحصيلات عالی را در رشته علوم اقتصادی در دارالفنون لندن و بيمنگام انجام داده و در اين رشته به مرتبه دکتری رسيده است. از صاحب منصبان عاليرتبه بانک ملی ايران است و معتقد است به اينکه بايدتجارت آزاد شود و مقررات پرپيچ و خم اسعار از بين برود2.

آقای حسينقلی نيساری از اين خانواده جوانی باذوق است. قصيده و مثنوی را در فارسی خوب می سرايد. در عهد پيشه وری به جرم اينکه نخواست در مدرسه متوسطه تبريز دروس ادبی را به ترکی بگويد، تعقيب شد. بالاخره به طهران تبعيد گرديد3.

يادداشت:

1 – ابوالحسن نيساري، قبل از اينکه ملقب به اميرحشمت شود، لقب سعيدالممالک داشت. جد صاحب ترجمه، حاجی ميرزابابا پس از جنگ ايران و روس از ايروان به قراچه داغ (اهر) آمده و در آنجا ساکن شده بود. ( بايبوردي، تاريخ ارسباران، ص 230.)

2 – عباسقلی نيساری در کابينه دکتر اقبال (14 فروردين 1336 تا شهريور 1339) پست وزارت بازرگانی را داشت.

3 – اميرحشمت سه برادر ديگر هم داشته، که يکی از آنها محمد عليزاده بود که همراه ميرزا آقاخان مرندی روز 21محرم 1327 نخستين شماره روزنامه مکافات را در خوی منتشر کرد.

رجال آذر بايجان در عصر مشروطيت

مولف: مهدی مجتهدی

به کوشش : طباطبائی مجد

 چاپ يکم    ص. : 357

انتشارات زرين

 

 

برگشت به ليست