پاکروان ، فتح الله

 

پاکروان ، فتح الله : معروف به مشير حضور، در 1297 ه.ق در تبريز تولد يافت. پدرش حاج ميرزاکاظم خان مشيرلشکر و جدش خان مؤتمن بود. مادرش دختر ميرزاتقی خان اميرکبير بود. پاکروان پس از انجام تحصيلات مقدماتی و مطابق معمول زمان، برای ادامه تحصيل به فرانسه رفت و مدرسه نظامی سن سير پاريس را به اتمام رسانيد و به ايران بازگشت. در 1280 ش به خدمت وزارت امور خارجه درآمد. پس از چندی ژنرال قنسول ازمير شد. در انتخابات دوره دوم مجلس شورای ملی از طرف مجلس به جای وثوق الدوله که مقام وزارت گرفته بود، به نمايندگی مجلس شورای ملی انتخاب گرديد. پس از اتمام دوره مجلس، وابسته نظامی ايران در ترکيه و بعد روسيه تزاری شد. پس از آن ژنرال قنسول استانبول گرديد. مدتی هم در مصر و بعد در جده شارژ دافر بود. در 1301 وزير مختار در مصر بود. بعد از مأموريت مصر به تهران آمد و به ترتيب مدير کل و معاون وزارت خارجه شد. از اوايل 1307 تا پايان 1308 کفيل وزارت امور خارجه بود. در آن سال مزيرمختار در اتريش و ايتاليا شد و علاوه بر آن دو کشور، امور مربوط به کشورهای مجارستان و چکسلواکی نيز توسط او اداره می شد يعنی در حقيقت وزير مختار در چهار کشور اروپائی بود. در 1310 به سمت سفير کبير ايران در اتحاد جماهير شوروی تعيين گرديد و علاوه بر آن سفير در لتونی و استونی نيز بود. در اواسط سال 1313 به تهران احضار شد و به سمت استانداری خراسان تعيين گرديد. در 1314 که موضوع تغيير کلاه پيش آمد، در مشهد بين پاکروان استاندار و اسدی نايب التوليه اختلاف نظر ايجاد شد و اسدی معتقد به اين نکته بود که در مشهد موضوع کلاه فرنگی در بوته اجمال باقی بماند، ولی پاکروان عقيده داشت اجرای آن مشکلاتی ايجاد نخواهد کرد. اسدی به علت نزديکی به رضاشاه در عقيده خود پافشاری کرد غافل از اينکه پاکروان هم مورد علاقه شاه وقت بود. سرانجام در اثر اجرای طرح کلاه، وقايعی در مشهد رخ داد و قيام مسجد گوهرشاد بوجود آمد که عده زيادی از مردم مشهد و زوار شهيد شدند و پس از رسيدگي، محرک واقعه اسدی را تشخيص دادند که محاکمه و اعدام شد. پس از اعدام اسدي، امور نيابت توليت نيز به عهده پاکروان قرار گرفت و در حقيقت ذوالرياستين شد.

پاکروان بلامنازع تا مهرماه 1320 در سمت های مزبور بود، تا اينکه به تهران احضار شد و پس از چندی به علت قتل اسدی و قتل شهيد سيدحسن مدرس تحت تعقيب ديوان کيفر قرار گرفت و به زندان رفت. پس از رسيدگی به پرونده های مربوطه، اتهامی متوجه او نشد و از زندان خلاصی يافت. چندی بدون شغل در تهران گذرانيد تا به همت رجال آذربايجانی به سفارت کبرای ايران در ايتاليا منسوب شد. در دوره پانزدهم مجلس شورای ملی عده ای از نمايندگان طالب نخست وزيری او بودند ولی صدارت او انجام نگرفت تا در 1330 درگذشت. پاکروان مردی باکفايت، جدي، تحصيلکرده و ديکتاتور بود.

 

نقل از:

دکتر باقر عاقلی

شرح حال رجال سياسی و نظامی معاصر ايران

چاپ اول سال 1380  جلد اول

نشر گفتار باهمکاری نشر علم

 


برگشت به ليست