موسيقی آذربايجان.

 

 

 

 

 

(2)                                                 

 

موسيقی آذربايجان در گذر اعصار رشد و صيغل يافته و مسير تكامل خاص خود را پيموده و به عالی ترين درجه رسيده است .

 

شوستا كوويچ , آهنگساز بزرگ روس عصر حاضر , مكتب آهنگسازی آذربايجان ( البته جمهوری آذربايجان ) را مكتب عالی موسقی آذربايجان نام برده است . موسيقی آذربايجان مختص قفقاز و آسيای ميانه نبوده است بلكه در خاور ميانه و خاور نزديك به طور وسيعی انتشار يافته . البته اصل موسيقی آذربايجان بر موسيقی همان موسيقی آذری است كه در ايران رواج دارد .

 

موسيقی آذری به گونه های ملی , شفاهی و عاشيقی قابل بخش بندی است و در اين ميان هنر عاشيقی دارای ويژگيهای ملی و شفاهی است .

 

هنر موسقی عاشيقی از نظر مضمون : قهرمانی , رزمی , موضوعات تغزلی و كلاسيك و … و داشتن خصوصيات سنتی از يك طرف آفرينش حرفه ای را تشكيل می دهد ولی از نظر ساختار يك هنر فولكور است .


موسقی آذ‌ری به سه دسته زير تقسيم می شود :

 

١. موسيقی ملی ( ترانه ها و آهنگهای رقص )

٢. ملی – حرفه ای ( همان عاشيقی )

٣. شفاهی حرفه ای ( دستگاههای موقامی , موقامهای دارای فرم كوچكتر , موقامهای ضربی )

 

يكی از مهمترين راههای حفظ و اشاعه موقامها و همچنين تمامی آثار فولكلوريك نغمه نگاري آنها است .


موقام :
موقام موسيقی كهن ملی آذربايجان به علت علاقه خاص اين ملت به آن و زيبايی عميقش و همچنين پيوند آن با ادبيات و شعر عاشيقی , تكامل زيادی يافته است . راميز زهاب اف آن را به سه دسته زير تقسيم می كند :

 

١. دستگاههای موقامي , ٢. موقامهای دارای فرم كوچكتر , ٣. موقامهای ضربي


زمان شكل گيری موقامها به درستی معلوم نيست .

 

در چگونگی و كيفيت موقام نوازنده ها و خواننده ها نقش مهمی را ايفا می كنند و اجرای عالی دستگاههای موقامی به دانش عميق , توانايی درك , رعايت اصول تناسب,زيبايی شناسی ( Esthetiorue ) و تجربه و مهارت زياد نياز دارد . و برای نيل به اين هدف نوازنده بايد آموزشهای طولانی مدت (١۰ – ۵ ) سال فقط در زمينه نوازندگی ببيند .

 

موقام در منابع علمی : موقامهای آذری , هنر شعری – موسيقايی , كه دارای تاريخی كهن می باشند و به طور وسيع در شرق گسترش يافته است و به دليل زيبايی خاص خود , نظر محققين را در تمامی اعصار به خود جلب كرده است .


تاريخ آموزش موقام , در آذربايجان شامل دو دوره قديم و جديد است .

 

در دوره قديم رساله ها و منطومه های بسياری در اين باب به چشم می خورد كه به زبانهای فارسی و عربی و گاه تركی نوشته شده اند كه بيشتر آنها در قرنهای هشتم و نهم شمسی به رشته تحرير در آمده اند , كه بحث آنها بيشتر برروی لاد ( واژه ای روسی به معنای مقام يا Mode است ولی برای اينكه با موقام آذری اشتباه نشود با همان نام به كار رفته است ) و ريتم است . يكی از نظريه پردازان بزرگ ايران به نام صفی الدين ارموی , نظريه پرداز مشهور آذربايجانی بود كه بوجود آورنده سيستم جدی مقامهای شرق به شمار می رود .

 

علم موسيقی با رساله های كوكبی , درويش علی بخارايی و ميرزابيك آذربايجانی غنی تر می شود و همه اينها نشان دهنده اين است كه موسيقی ايران و بخصوص موسيقی آذری از دير باز مورد بررسی قرار گرفته است . اما متاسفانه اين تحقيقات در اوج خود ناكام ماندند . حتی حكيم ابوخضر فارابی در آثار گرانبهايش به موضوع موقام اشاره كرده است .

 

لازم به ياد آوری است كه موسيقی آذری حتی با حمله مغولها نيز از بين نرفت و نه تنها از بين نرفت , بلكه در همين زمان موسيقيدانان برجسته ای از جمله صفی الدين ارموی (١٢۹۴ – ١٢٣۰ ) معرف موسيقی آذری در تمام دنيا قرار دارد .

 

ارموی برای نخستين بار " ١٢ موقام " را به طور سيستماتيك در آورد اگر خود وارد انواع آن را به آوازها و بخش ها – شعبه ها , تقسيم نمود . همچنين او در آثار علمی خود ضمن شرح مسائل فيزيكی , آكوستيكی , قدرت تاثير گذاری , ملودی , ريتم و وزن موسيقی , قوانين موقامها , توالی اصوات آنها و فونكسيون درجات را نيز توضيح داده است .

 

از ديگر نظريه پردازان ايرانی – آذری , عبد القادر مراغه ا ی ( ١۴٣۴ – ١٣۵٣ ) است كه در اروپا برای نخستين بار دانشمند آلمانی گيزه وتر Gizze Wetter ( ١۸۵۰ – ١۷۷٣ ) از عبد القادر به عنوان نظريه پرداز موسيقی نام برده است . در نخستين پژوهشهای مراغه ای به موقام به طور آشكارا بر می خوريم .


ثريا آقايوا محقق آثار مراغه ای می نويسد : " … در پژوهشهای مراغه ای برای نخستين بار مفهوم مقام ( لار ) و نظريه مربوط به آن نيز توضيح داده می شود .

"

در قرنهای شانزده و هفده از رسابات نجم الدين كوكبی , درويش علی و ميرزابيك آذربايجانی می توان اطلاعات جالبی در رابطه با موقامها بدست آورد .

 

كوكبی ١٢ موقام را به ٢۴ شعبه اصلی , ٦ آواز و سه رنگ جدا شده از ١٢ موقام اصلی تقسيم می كند :

 

عشاق , نوا , بوسيلك , راست , اصفهان , زير افكنه ( كه كوچك نيز ناميده می شود ) , بزرگ , زنگوله , نهاوند , رهاوی , حسينی , داق و قسمتها و انواع آن .

 

ميرزا بيك علاوه به موارد بالا نام چند آواز ديگر از جمله بدل و حصارك و حصرك را نيز ذكر می كند .

 

چنانكه از مقالات مير محسن نواب ( ١۹١۸ – ١۸٣٣ ) بر می آيد , در اواخر قرن ١۹ بر تعداد آوازها در آذربايجان افزوده شده بود . و از ٦ الی ١۵ رسده بود . مير محسن نواب شعبه ها و گوشه های ٦ دستگاه را بر می شمرد .

راست , ماهور , شهنازی , رهاوی ( رهاب ) , چهار گاه و نوا .

 

دستگاه راست : راست , پنجگاه , ولايتی منصوريه , زمين خارا , راك هندی , آذربايجان , عراق , بيات ترك , بيات قاجار , ماورا النهر , بال كبوتر , حجاز ,‌شهناز , زنگ شتر , كركوكي، راست.


دستگاه ماهور، ماهور، شور، عشيران، دلكش، دوگاه، زنگ شتر، حجاز، ماوراء‌النهر، شهناز، حاجيوئي، سارنج، شوشتر، مثنوي، سوز وگذاز، ماهور.

 

دستگاه شهناز : درآمد شهناز، عاشق دشتي، سلمك، مويه، ليلی و مجنون، ابوالچپ، شاه‌ختايي، آذربايجان، وامق، محاز.

 

دستگاه رهاوی : رهاب، همايون، تركيب، غزال، بيات ترك، بيات قاجار، زمين خارا، ماوراء‌النهر، بال كبوتر، مجاز، بغدادي، شهناز، آذربايجان، مراج، عشيران، زنگ‌شتر، عثماني، بيات كرد، بيات شيراز، حاجيوني، سارنج، شوشتر، مثنوي، ثقيل، سوز و گداز.

 

دستگاه چهارگاه : چهارگاه، سه‌گاه، زابل، يدّي‌حصار، مخالف، مغلوب، منصوريه، زمين‌خارا، ماورا‌ء‌النهر، مجاز، شهناز آذربايجان، عشيران، زنگ شتر، كركوكي.

 

دستگاه نوا : نوا، نيشابور، درآمد‌شهناز، سيلك، حسيني، مسيحي، شهناز، حاجيوني، بيات‌كرد، آذربايجان، عشيران، زنگ شتر، كركوكي، شاه‌ختايي، افشاری (اوشاري)، شكستة عشيران.

 

اما اين تقسيم‌بندی تاحدودی ناقص است، مثلا به دستگاه مهم شور اشاره‌ای نشده ‌است. در موسيقی آذری بيشتر از سه گاه و شور استفاده مي‌شود اما راست، شوشتر، چهارگاه و بيات شيراز نيز كم كاربرد ندارند و در اين ميان همايون از همه كمتر به كار مي‌رود.


هفت لاد اصل موسيقی آذربايجان به نقل از كتاب دو اصول موسيقی ملی آذربايجان به قرار زير است :

 

 

موقام در منابع ادبی معتبری از قبيل قابوسنامه و خصوصا خمسه نظامی و … بسيار نام برده شده اند كه نشانگر قدمت و اهميت تاريخی موقامها ی آذری است .


نغمه نگاری ( Notation ) موقامها

 

نغمه نگاری يعنی به نت در آوردن آثار. اين راه نه تنها باعث حفظ آثار مي‌باشد، بلكه نيروی عظيم تحقيق و بررسی را به خود جلب مي‌نمايد و موجبات باززايی آثار را نيز فراهم مي‌آورد.

 

البته در قرنهای ١۰-۸ نيز اين شيوه وجود داشته است. و در زمان فارابی و مراغه‌ای نيز نغمه‌نگاری به شيوة خاصی صورت مي‌گرفته است. اما در قرن ٢۰ شيوة نغمه نگاری به سبك اروپايی جايگزين شد.

 

در عصر حاضر نخستين بار حاجی بيگ نمونه‌های موسيقی شفاحي- حرفه‌ای آذری را به نت درآورد.
توالی ١٢ موقام :

 

١. عشاق : دو - ر – مي- فا- سل- لا-سي- بل- دو

٢. نوا : دو – ر- می بل- فا- سل- لابل- سي‌بل- دو

٣. بوسيلك : دو – ربل- می بل- فا- سل- لا- سي‌بل- دو

۴. راست : دو – ر- می - فا- سل- لا- سي‌بل- دو

۵. عراق : دو – ر- مي- فا- سل- سل‌ديز-لا- سي‌- دو

٦. اصفهان : دو – ر- مي- فا- سل- لابل- سي‌بل- دو

۷. زيرافكند : دو – ر- می بل- فا- سل- لابل- سي‌بل- دو

۸. مخ ركسا : دو – ر- می - فاديز- سل - لا- سي‌- دو

۹. زنگوله : دو – ر- مي- فا-فاديز- سل بل- لا- سي‌بل- دو

١۰. رهاوی : دو – ربل- می - فا- سل- لابل- سي‌بل- دو

١١. حسينی : دو – ربل- می بل- فا- سلبل- لابل- سي‌بل- دو

١٢. حجاز : دو – ربل- می بل- فا- سل بل- لابل- سي‌بل- دو

 

دستگاههای موقامي

 

دستگاههای موقامی نقطة اوج موسيقی فولكوريك آذری هستند. با استناد به اشعار نظامی معلوم مي‌گردد كه موقام به شكل دستگاه در آن زمان به كار‌برده مي‌شده است مي‌توان به اين نتيجه رسيد كه دستگاههای موقامی فرم مكمل‌شده و كلاسيك موسيقی شفاهی حرفه‌اي‌اند. اين ظرايف يادگارهايی تاريخي- فرهنگی به شمار مي‌روند.


دستگاههای موقامی آذربايجان عبارتند از :

راست، شور، سه‌گاه، چهارگاه، بيات‌شيراز، شوشتر، همايون، ماهورهندي، بيات قاجار، ماهور مياني، سه‌گاه ميرزاحسين، سه‌گاه زابل و سه‌گاه خارج.


راست


اين موقام را مي‌توان در تمامی سرزمين مسلمانان ديد. در موسيقی قرون وسطي، اولين موقام و اساس ساير موقامها به حساب مي‌رود و ما در موقامها. راست در موسيقی شفاهي-حرفه‌ای ملل خاور نزديك يكی از ١٢ موقام اصلی است. از ديرباز تاكنون ماهيت اولية خود را حفظ كرده‌است. اين مايه (
Mode) از سل SOL شروع مي‌شود.


تركيب موقام راست در سه مكتب موقام (باكو، شوش، شماخي) :

     

باكو (آبشورن)

 

 

 

١۰. پنجگاه

١١. راك

١٢. فاوران

١٣. اميری

١۴. مسيحی

١۵. راست

١. مايه راست

٢. نورز رونده

٣. راست

۴. عشاق

۵. حسينی

٦. ولايتی

۷. خجسته

۸. ماوران

۹. عراق

    

 

 

 

 

 

 


 

 

شماخی (شيروان)

شوشا (قاراباغ)

 

١۹. معنوی

٢۰. كابلی

٢١. راست

١۰. شكسته فارسي

١١. راك هندی

١٢. راك خسرواني

١٣. ساقي‌نامه

١۴. عراق

١۵. تصنيف قرايی

١٦. مثنوی

١۷. زنگ شتر

١۸. نغمة‌هندي

١. راست

٢. عشاق

٣. مجری

۴. حسينی

۵. ولايتی

٦. سياه لشكر

۷. مسيحی

۸. دهری

۹. خجسته

١۰. بيات قاجار

١١. ماوراء النهر

١٢. بال كبوتر

١٣. حجاز

١۴. شهناز

١۵. عشيران

١٦. زنگ شتر

١۷. كركوكی

١۸. راست

١. راست

٢. پنجگاه

٣. ولايتی

۴. منصوريه

۵. زمين خارا

٦. راك هندی

۷. آذربايجان

۸. عراق

۹. بيات ترك

 



 

 

موقامهای هم‌خانواده راست :

١. دستگاه ماهور هندی

٢. دستگاه ماهور ميانی

٣. دستگاه بيات قاجار

۴. دستگاه دوگاه


١. دستگاه ماهور هندي، ماهور در فارسی معنای پرتگاه و درّه مي‌دهد. ماهور از دستگاههای قديمی ايران با قدمت شايد ٣۰۰۰ سال است. و در تاريخ آمده است كه با قبيلة ماهوريای هند مربوط است.

 

شعبه ها و گوشه های اين دستگاه در طول تاريخ فرقهای زيادی نموده است و امروزه ۸ شعبه و گوشه است : برداشت، ماية ماهور، مشتاق، حسيني، ولايتي، شكستة‌فارسي، عراق و قرايي.

 

ماهور جدای از موسيقی آذری در موسيقی كلاسيك ايران نيز تشكل وسيعی دارد و يكی از هفت دستگاه اصلی موسيقی ايران است كه درجات و پايه (تونيك ) دستگاه منطبق با گام دو ماژور Domajor در موسيقی كلاسيك اروپا است ، ماهور در تركيب واريانت آوازی ٢۰ گوشه دارد و در واريانت سازی شامل ۵۸ گوشه است .

 

٢. ماهور ميانی : دليل اينكه به آن ماهور ميانی می گويند اين است كه اين دستگاه در منطقه ميانی گستره صوتيتار و خواننده اجرا می شود .


تونيك ( درجه ميانی كه گام از آن شروع می شود ) ماهور ميانی
Fa است . يعنی از ماهور هندی كه تونيك اش Do است چهار درجه بالاتر .


شعبه ها : برداشت , مايه ماهور , عشاق , حسينی , ولايتی , شكسته فارس , مبرقعه و عشيران .


فونكسيون گذر در اين دستگاه " شكسته فارس " است كه اين شعبه ( شكسته فارس ) نوعی رابط است .

 

٣. بيات قاجار : از ديگر دستگاههای همخانواده موقام راست , بيات قاجار قاجار است ، لاد اين موقام با راست يكی است با اين تفاوت كه بيات قاجار در مايه سی بمل Sib می باشد .

 

حس اين دستگاه حسی غمگين است . اين دستگاه شامل ۸ گوشه است : بيات قاجار , بيات ترك , قطار , بياتی , چوپان بياتی يا بيات چوپان ( كه چوپانان هنگام بردن گوسفندان به چرا می خوانند ), حجاز , گبری و شكسته فارس .

 

۴. دوگاه : اين دستگاه همخانواده راست است و با مايه سی بمل Sib آغاز می شود .گوشه های دوگاه : دوگاه , روح الارواح , زمين خارا , ناله زنبوری , پهلوی , معنوی , ماورا النهر , حجاز , بغدادی , گبری , شاه خقايی , شيرين , شكر و دوگاه .



شور

 

در هيچ يك از موسيقی های شفاهی – حرفه ای آسيای ميانه , عرب و ترك , به اين موقام بر نمی خوريم و اين دستگاه حجيم ترين و پيچيده ترين دستگاه در موسيقی ايرانی و آذری است. اين دستگاه حجيم ترين و پيچيده ترين دستگاه در موسيقی ايرانی و آذری است .

 

گوشه های اين دستگاه عبارتند از : مايه , در آمد ,‌شور , مويه , بوسيلك , سلمك , زير كش , مگريز , سياروح , جدايی , شهر آشوب , نشيب و فراز , خجسته , شكسته فارسی , سمايی , حجاز , بغدادی , حجاز , عربی , راز مجنونی , گبری , گوهری , سارنگ ابو عطا , غم انگيز , مهدی ضرابی , شك شهناز , كردشهناز , شور شهناز , شهناز خارا , دلكش , جوهری و شور .


سه گاه

 

سه گاه يكی از موقامهای بسيار رايج موسيقی آذری چه در ايران و چه در آذربايجان است و روح الله خالقی – موسيقی دان برجسته ايران – نيز در كتاب نظری به موسيقی خود اين امر را گوشزد كرده است . سه گاه در موسيقی آذری – به دليل علاقه زياد به خوانندگان و نوازندكان - در كوكهای متنوعی اجرا می شود . پرفسور م . ص . اسماعيل اف سه گاه را به ۵ ثناليته تقسيم می كند .

 

١. مايه سی Si در اكتاو كوچك ( سه گاه خارج )

٢. مايه می Mi در اكتاو اول ( سه گاه ميانی ) و مايه می در اكتاو كوچك ( سه گاه زابل )

٣. مايه لا La در اكتاو اول ( سه گاه ميرزا حسين )

۴. مايه ر Re در اكتاو اول (‌سه گاهخ يالخين )

۵. مايه سل Sol در اكتاو اول ( سه گاه هاشم ) .


سه گاه زابل

 

قفديمی ترين و رايج ترين نوع سخ گاه " سه گاه زابل " است كه سه گاه ميانی نيز ناميده می شود . و تونيك آن می Mi است .


گوشه ها : مايه زابل , زابل , مانند مخالف , مخالف , سه گاه , جوهری , سه گاه زابل , مويه , حصارمخالف , منصوريه , روح الارواح , زمين خارا , ناله زنبوری , پهلوی , حجاز , شاه خقايی , نهاوند , سارنج , زابل , سه گاه ميرزا حسين .


چهار گاه

 

چهار گاه جدای از موسيقی آذری , شاخص موسيقی ايران است . ساختمان اين دستگاه بسيار كامل است و جالب توجه اين كه چهار گاه دارای دو محسوس است يعنی گام در حالت بالا رونده از محسوس به هنگام سه ربع پرده است و هنگام برگشت از رو تينك به تونيك , يعنی هم يك گام بالا رونده است و هم يك گام پايين رونده ! تونيك چهارگاه نت دو Do است .


گوشه ها: چهارگاه , بسته نگار , فيروز , مانند مخالف , موالف , جوهری , مخالف ( يا كريم آبادی ) , حصار , مگريز , زير كش , روبند , غره , مخالف , مغلوب , منصوريه , عزال , چهار گاه .

 
شوشتر

 

اين موقام كه از موقامهای اصلی آذری است در شنونده احساس غم و اندوه ايجاد می كند . بسياری از ترانه ها ؤ رقص ها , رنگ ها و تصنيف های آذری مربوط به اين موقام است .


گوشه های شوشتر , در اواخر قرن ١۹ : اميری , شوشتر , شوشترك , شوشتر , سارنج , مثنوی , معنوی , افشاری , حيدری , عثمان , گرايی , قاراكرد , مانی و كشيش اوغلو .


بيات شيراز

 

حاجی بيگ اف موسيقيدان آذربايجانی درباره اين موقام می نويسد : " از نظر تاثير هنری و روانی … بيات شيراز در شنونده احساس غم بوجود می آورد " . اما امروزه به عقيده ك . احمد اف , موسيقيدانان و نوازندگان برجسته تار " بيات شيراز " را به عنوان يك موقام غم انگيز نمی گويند .

 

اجرای امروز اين موقام , ساختار متنوع و رنگا رنگ ملودی , مخصوصا حالتهای رنگارنگ " برداشت " و " مايه بيات شيراز " و اجرای با شكوه آنها , دوری آن را از غم و غصه نشان می دهد .


گوشه ها : در آمد , بيات اصفهان , بيات شيراز , ابوالجب , جعفريه , بورشتی , آذربايجان , بيات كرد , حاجيونی , گيلی ( به معنای گلايه ) , دشتی , مهدی ضرابی , قطار , بياتی , عاشق كش , نيريز – داوودی و عزال .

 
همايون

 

همايون هفتمين دستگاه موقامی اصلی در موسيقی آذری است . همايون يكی از ٢۴ شعبه موسيقی ملل قديم خاور نزديك است .


گوشه ها : نوا – نيشابور , همايون , بياتي-فيلی , سوز و گداز , تركيب , بيداد , بختياری , عزال , نوروزی , گونش (يعنی خورشيد ) , راوندی , مثنوی , پهلوی , مولوی , مؤالف , عزال و همايون .


موقامهای كم حجم

 

موقامهايی هستند كه نسبت به موقامهای ديگر حجم آنها ( از نظر تعداد گوشه ها ) كمتر باشد ، معمولا در اين موقامها سه تا پنج گوشه يا شعبه اجرا می شود ، اين موقامها نخست به صورت مستقل نبوده اند , بلكه قبلا شعبه ای از يك دستگاه موقامی ديگر بوده اند .


اين موقامها عبارتند از :
١. قطار , ٢. رهاب , ٣. شهناز , ۴. بيات كرد , ۵. دشتی .

قطار : اين موقام به دستگاه ماهور هندی نزديك است چون كه قطار قبلا از شعبه های ماهور هندی بوده است .


شعبه های قطار :
١. قطار , ٢. مايه قطار , ٣. قطار


رهاب : از " رهاوی " يكی از ١٢ موقام كلاسيك ملل خاور نزديك نشأت گرفته است ، رهاب از خانواده شور است.

 

شعبه های رهاب : ١. برداشت , ٢. شكسته فارسی , ٣. عراق , ۴. قرايی , ۵. مسيحی , ٦. آياق رهاب .


شهناز : شهناز موقامی كم حجم ولی با طيف وسيع است و در خيلی از دستگاهها هم به صورت شعبه در آمده است .


شعبه های شهناز :
١. شهناز , ٢. دلكش ,٣. زير شهناز يا شهناز ريز ،


بيات كرد : از موقامهای كم حجم خانواده شور با مايه Re .


شعبه های بيات كرد : ١ – بيات كرد , ٢ – بيات عجم , ٣ – " آياق " بيات كرد ( فرود )


 

دشتی : دشتی نيز از زير مجموعه های شور است . اين موقام در موسيقی آذری خيلی مورد توجه قرار نگرفته است ،

 
گوشه ها : دوبيتی , گيلی , گبری , بيات كرد , نهيب , قرايی , مثنوی نور و شاه ختايی .



موقامهای ضربي

 

موقامهای ضربی از گونه بسيار رايج در موسيقی شفاهی – حرفه ای آذر بايجان هستند .

 

موقامهای ضربی دارای ويژگيهای خاص خويش هستند .


دستگاههای اين موقامها مشخصأ آثاری آوازی – سازی چند قسمتی كه بی شباهت به سوئيت نيست می باشند . ريتم و متد اين موقامها با شعر آذری رابطه ای تنگاتنگ دارد .

 

١. حيراتی يك موقام ضربی از خانواده راست می باشد و بر اساس مايه Do لاد – مقام راست استوار است .


موقام ضربی حيراتی دارای بداهه پردازی مشتمل بر برگشتهای ملودی دستگاه موقامی ماهور هندی است و متد آن ۴/٢ است .

 

٢. آراز بارمی : اين موقام ضربی از خانواده شور است و براساس يكی از ۷ لاد شور استوار است .


متد آن ۴/٣ و تمپوی آن سنگين است . حالت شاعرانه ای دارد و گاهی نيز با گروه كر خوانده می شود .

 

٣. منصوريه : موقامی ضربی بر اساس كوك Do مقام – لاد چهار گاه است .


منصوريه مقامی با خصوصيات حماسی و قهرمانی است .

 

۴. سمايی شمس : اين موقام بر اساس كوك شور استوار است ،‌ اين موقام با اينكه موقام مشكلی به حساب می آيد , شعبه اوج شور نيز به شمار می رود .


به طور كلی اجرای سمايی شمس در شنونده , خوشی و شوق می آفريند .


از خصوصيات اين موقام اين است كه بر خلاف موقامهای ديگر با يك تصنيف ملايم خاتمه می يابد .

 

۵. مانی : اين موقام نيز مبتنی بر كوك و لاد شور است ، موسيقيدانان ملی – حرفه ای اين موقام را " عثمانی " نيز می نامند . متد آن ۴/٢ و حالت ريتم مارش وار آن تا آخر موقام ادامه دارد.

 

٦. اوشاری ( افشاری ) :


بر اساس لاد – مقام شوشتر استوار است و متد آن ۴/٢ آست . اين موقام در موسيقی عاشيقی نيز به صورت يك آهنگ سنتی , مشهور است .


ملودی اين موقام منعكس كننده شكوه و عظمت است .

 

۷. حيدری : اين موقام نيز بر مقام – لاد شوشتر استوار است . همچنين متد آن ۴/٢ است .

حجم حيدری نسبت به ديگر موقامهای ضربی كمتر است .


در اين موقام موسيقی سازی فعال تر است چونكه پايان آن بوسيله ساز انجام می شود نه با ساز – آواز .

 

۸. " قارا باغ شكسته سی " و " كسمه شكسته " :


در موسيقی آذری اين دو نوع شكسته جايگاه بالايی دارند . اين دو شعبه در قرن ١۹ به صورت موقام ضربی تغيير شكل يافتند .

 

گونه شكسته نخستين بار در موسيقی عاشيقی شكل يافت . قارا باغ شكسته سی اصولا توسط مردان و كسمه شكسته توسط زنان اجرا می شود .

 

برگفته از سايت انترنتی تريبون

www.tribun.com

شماره رديف  590-591

 

 

 



برگشت به ليست