دائرةالمعارف شهر تبريز

www.tabrizinfo.com

 

 

 

 

 

 

      نام و نام خانوادگی:

حميد داديزاده تبريزی

      سال ومحل تولد:

1327 شمسی تبريز

      محل سکونت فعلی:

کانادا

      عرصه فعاليت:

زبانشاسی

      امکان ارتباط:

hamid.d@shaw.ca

 

 

 

 

 

.

گلين بو دفعه بير باجادان ايکی دفعه سانجيلماياق


تاريخده بير خاص فئنومنلر، واقيعه لر، يا پديده لر وار کى زامانين کئچيشی و دؤورانين دييشمه سی اونلاری کؤهنه ائتمز. بو واقيعه لر هر بير زامان ديری و هر زامانين ايستکلرىينن آز يا چوخ اويغوندور. هر بير خالقين، ميللتين و هر بير تاريخی کوتله نين ده بير اؤزونه باغلی و اؤزونه آسيلی بير کولتورل، آنتروپولوژيک کاراکتئرلری وار کی او ميللتی باشقا ميللتلردن يونيک ائدير و آييرير. آذربايجان خالقينين قيدمتلی تاريخينده ده بو فئنومئنلردن گؤزه ديير. بوگون کی تاپدالانميش ميللتلرين ميللی اويانيش عصريدير، بيز آيدينجا گؤروروك کی آذربايجاندا بير يئنی حيات، يئنی دوشونجه و بو زامانيله اويغون بير سوسيال اويانيش ايره ليه گئدير. بو اويانيش چوخ حيصصه ده فيکير، انديشه و دوشونجه اويانيشيدير. بو اويانيش بير پروسئس کيمی هر گون يئنی چلنجلر آذربايجان خالقينين اؤنونده قويور. بو اويانيش مرحله سينين بير پيلله سی موعاصير تاريخی و سوسيال واقيعه لری يئنيدن معنا ائديب و دوشونمكدير. بو مرحله ده هر انسان اؤزو ايستر اؤز فيکريله دونيانی تفسير ائتسين. بو اؤزونه قاييديب انديشه مئيدانيندا کيمليک يا خود وارليق درکی، داها دوغروسو آذربايجان خالقينين يونيوئرسال کاراکتئرين و دونيا ساحه سينده اونون بير ميللت اولاراق ايقتيدارين نوماييشه قويور. بوردا دين داعواسی، ايدئولوژی سينيرلاری فاکتور حئساب اولونمور. بو اويانيش مرحله سينده يالنيز هر اينسان کيملييين و يئر اوزونده حوضورون ، اؤز ديلىيله، اؤز آدىيله، اؤز کئچميشىيله، ثوبوت ائتمکده دير. بير آز ديققتله، ايضاح اولور کی بو مرحله ده بير ميللتين آدی، تاريخی، توتاليته سی صحنه يه چيخير. بو وضعييت جمعييتدن متانت، حؤوصله، آغير دؤزوم، کئچميشی عئلمی پارادايملارا دوشونمه يی طلب ائدير. بو عصرين سيناقيندان بو عصرين دوشونجه لرىيله کئچمك اولور.
      
اونا گؤره بو انديشه، فيکير اويانيشىينان واييلئنت، و دييالوق طرزىيله پروسئس اولور. بو مرحله ده کئچميش تاريخی يئنی باخيشلا گؤرمک چوخ اؤنمليدير. آذربايجان خالقی صاباحا اوميد بسله يير، بو بؤيوک اسکی خالق بوگونه دک ياشاييب، گله جه يه يول آچير، بو غورورلو ميللتين تاريخده آغير ياشاييشی گؤستريب کی "اؤلدو وار دؤندو يوخ" سؤزو بو ميللتله ياراشير. بوگون ميليونلار اينسان آييليب و بو اويانيشين بير کيچيک اؤرنه يی آذربايجانين شهرلرينده ضيياليلارين حرکاتی، وئب سايتلار، بابک قالاسی توپلانتيسی و چئشيتلی درنکلر، گازئته لر و بيرليکلردير. چوخ بسيط ديلده دئسم داها ايستيبدادين يالانينا اينانماق اولماز. فيکير زامانيدير و فيکير عوممانينا قاتيشان آذربايجان اؤز منافئعينه طرف گئدير. اؤزو يازسين، اؤز ديلينه ماددی معنوی، ادبی بديعی اثرلر يارادسين، و دونيانين گله جک نسيللرينه اؤز مدنييتين ترانسفئر ائله سين. دئديييم فئنومئنلردن بيری آذربايجان خالقينين آزادليق اوغروندا ميللييتچيليك حرکاتيدير. بو حرکتين ان اؤنمليسی آذربايجان ميللی حؤکومت دؤورونون حرکاتيدير. بو حرکت ، کی دئموکرات فيرقه سينين آذربايجاندا ايشه باشلاماق تاريخينه عاييد اولور، او قاليجی فئنومئنلردن بيريدير. ايراندا ايستيبداد قوووه لری بو حرکاتی تاريخدن محو ائتمک آماجىيلا، چاليشيبلار تاريخی تحريف ائتسينلر، اونلارين آماجی بودور کی گؤردويو ييرتيجيليقلار و تؤکدوگو قانلار و ائله دييی ظولملرين اوستونه بير پرده آتيب و دؤولتی سانسور سيستئمىيله بو وحشتلی و قارا دوسيه نی خاطيره لردن سيلسينلر. آمما تاريخ ديریدير، آذربايجان خالقی آييق و بوگونکو مقام فرقليدير. پهلوی ايستيبدادينين تؤکونتولری بوگون او تالانلاردان٫ او غارتلردن او ائوی ييخمالاردان تغذيه ائدير. اونلارين اللری آذربايجان خالقينين قانينا باتيب. بوگون بو دودمانين قالانلاری، او ارتشين کاماندارلاری ويليام داگلاسا جاواب وئرمه ليديرلر. ويليام داگلاس نه تبريزليدير، نه ده روس نؤکريدير، او ايراندا بؤيوک ماليکلرله، ميثال اوچون باتمانقلينج، جهانبانی و ديگر باشچيلارلا دانيشيب و سندلری بو گون بيرلشميش ميللتلرين و بيزيم اليميزده دير. آذربايجان خالقی ايسته مير بير باجادان ايکی دفعه سانجيلسين. دوست دوشمن، يازيچيلار، تاريخچيلر و تدقيقات اهلی بو حرکاتين باشچيسی سئييد جعفر پيشه وری حاقييندا چوخ دولو، موستند فاکتلارا ايشاره ائديب و ايکی مووضوعا ديققتله تاکيد ائديبلر
   :
۱-ميللی حؤکومتين پروگراملاری و پيشه ورينين آذربايجان خالقی آراسيندا مووقئعيتيی.      
۲-ايستيبداد و شاهين سيلاحلی قووه لرينين آذربايجانا واريد اولماسی.

شوبهه سيز بوگون کئچميشين حرکاتين و اونون مودئلين کوپييه ائتمک يئرسيزدير. من يالنيز بو ايشاره دن آماجيم قارانليق گوشه لری ايشيقلانديرماقدير. بوگون ۳۰ ميليون خالقين ادبی بديعی ساحه لرده چوخ روشد ائتمه مه سی و ديل کولتور ياراديجيليق عالمينده فاقيرليغی تکجه ايستيبدادين نتيجه سينده دير. دوؤلتی تبليغات، رسمی يازيلار هر نه اولورسا اولسون، خالقين اوره يينده کی گيزلی قالان سؤزلر، ايستيبداد زنجيرلرينين آلتيندا ازيلن ميللتين اوغوللاری قيزلاری بوگون بير ميللی اويانيش و يا رونئسانس کيمی حرکتده، آغيزلاری آچيليب و سؤزلر و دئييلمه ميش واقيعه لر بوگون دئييلير. ميليونلار آذربايجانلينين حياتی و چکدييی چتينليکلر بوگون يازيلير و گلن نسيللره تاپشيريلر بير تاريخی امانت کيمی. دوغرودان دا گون هر بير زامان بولوت آلتيندا قالماز، آذربايجانين آتا بابالار سؤزلرينده وار کی"آی داداش سسينى ايتيردين٫ اييين نه جور ايتيره جكسن؟". بو نا گؤره ده آذربايجانين سئويملی عاشيقلاری خالقيميزين اونودولموش سؤزلرين اؤز سازلارىيلان تاريخين سينه سينده حک ائليرلر، عاشيق حوسئين جاوان کی آذربايجانين دهشتلی دؤورونده ياشيردی، آدام اؤلدورن حاکيملره دئيير: "شاه! سن اونودسان دا تاريخ اونودماز صابونلی کندينی٫ دار آغاجينی". او فئنومئنلرين بيری تبريزده قورولان ميللی حؤکومتين پروگراملاريدير. ويليام داگلاس بير امئريکالی يازيچی کی ۱۹۴۹نجو ايلينده ايرانا گلير، ياخيندان آذربايجان، کوردوستان، لوريستاندا دولانير، اينسانلارلا دانيشير، اؤز دئدييينه گؤره، چوخلو موصاحيبه لر آپارير، و سونرا گؤردوکلرين بير کيتابدا يازير. داگلاس آمريکانين عالی محکمه قاضيسيدير، ۳۳ ايل بو ايشده چاليشيب. تکرار سؤيله ييم او نه آذربايجانليدير، نه پيشه وريچيدير، نه روس آداميدير . من اونون يازيسين ايکی موضوعدا بوردا قئيد ائديره م

الف- پيشه ورينين دؤولت پروگراملاری       
ب- شاه ارتئشی آذربايجاندا نه ائتدی

:ميللی حؤکومتين پروگراملارينى ۹ ساحه ده قئيد ائتمک اولار:
۱- يئر رفورملاری، پيشه وری دؤولتی کندچيلرين ان ياخين و اساسلی قوللوقچوسو اولوب. بو دؤولت صاحيب سيز يئرلری کندجيلرين آراسيندا بؤلوب و عوضينده ماليکلرين پايين محصوللاردان آرتيردی. اينسانلار آراسيندا دوستلوغو تبليغ ائتدی.
۲- بو دؤولت بؤيوک بانکلاری ميللی ائعلام ائتدی
۳- روشوت يئمه يی دؤولت مامورلارينين ايچيندن قالديردی و آذربايجاندا بير امنييت ياراندی کی تاجيرلر و توکان صاحيبلری
گئجه لر ايش يئرلرين آچيق بوراخيرديلار.     
۴-کندلره سييار کيلينيکلر ياراندی  
۵-آذربايجاندا غذايی محصوللارين قييمتی فيکس اولدو.
۷-عام المنفعه ايشلر گؤرولدو، خيياوانلار آسفالت اولدو، مدرسه لر، اونيوئرسيته تيکيلدی    
۸-بوتون کندلره و اوزاق دوشموش ائللره مکتب تهييه اولدو و آذربايجاندا ايلک دفعه اولاراق ايجباری درس آلماق پروگراملاری ايجرا اولدو. تبريز اونيورئسيته سی و کالئجلر يولا دوشدو و آذربايجان ديلی، ميليونلار اينسانين آتا بابا و آنا ديلی عام پئداگوژی و مطبوعات ديلی اولدو.
۹- پيشه وری آذربايجانا اوتونومی فيکرينده يدی. او بير سئياراتيست آدام دئييلدير. او هئچ بير زامان ايراندان آيريلما انديشه سی يوخودو. يالنيز چاليشيردی مرکزی پارلوماندا آذربايجان ميللتی اؤز نوفوسونا نيسبت دئپوتاتی اولسون. اونا دئموکراسينين ايراندا آناسی آد وئرمک اولار. 
بو سؤزو مردوم کوچه بازاردا تکرار منه دئديلر "پيشه وری دؤورونده بير کسين بورنوندان قان گلمه دی. راحات ياشاييش، امنييتلی حيات و اينسان کيمی ياشاماق آذربايجان ميللتينه گؤستريلدی" "او زامان کی شاه قوشونو آذربايجانا واريد اولدو، بير چيغيرتی باغيرتی يولا دوشدو. دؤولت عسکرلری آذربايجانا گيررکن تالاماغا٫ قان تؤکمه يه باشلاديلار. هر نه اللرينه گلدی، تالاديلار. روس قوشونو بيگانه اولاراق چوخ ائحتيراملا اينسانلاری قارشيلاديلار. ايران شاهينين دؤولت ارتشی، آد اولاراق، اؤزون آزادليق ارتشی بيليردی، بير ييرتيجی حئيوان کيمی عمل ائله دی. بو ارتش آذربايجان خالقينين اوره يينده ساغالماز يارالار بوراخدي. کندچيلرين خرمنلرين تالاديلار، سونرا اود ووردولار، آروادلارا قيزلارا آزادليق گتيره ن قوشون تجاووز ائتديلر، جماعتين شخصی ائولرين اوبالارين غارت ائتديلر و اوغورلاديلار. ايران شاهينين دؤولتی اوردوسو آذربايجانا نجات مامورييتيله واريد اولدو، آمما اينسانلاری شيکار ائتديلر، قانلار تؤکدولر و اؤزلريندن ويرانليق، اؤلوم و ييرتيجيليق قويدولار. بو ارتشين مامورلاری کندچيلرين مال داوارلارين اوغورلاديلار و اونلاری قارا گونه قويدولار." ويليام داگلاس آذربايجانليلارين سايکولوژيک پروبلئملرينه شاه ارتئشينين قيرقينيندان سورا ايشاره ائدير و بو بؤيوک ميللتين درين ساغالماز يارالارين ايضاح ائدير. هله ايش بوردا سونا چاتمير، آذربايجانين يالقيز آمما باشی اوجا و غورورلو ميللتی، ارتشين پناهيندا اولان بؤيوک اربابلار و اونلارين رحمسيز موباشيرلرىينن قارشيلاشيرلار. بو اربابلار موغول کيمی تؤکولوب آذربايجان کندچيلرين يئرلرين آليب، بو دفعه آغير بهره يئرلره تعيين ائديب و کئچميش ايللرين ده بهره لرين طلبکار اولورلار. يازيق کندچيلر مجبور قالير بوغازلاريندان کسيب، بوغدالاريندان جريمه لری وئرسينلر. تبريزين سويوغو، بوغدانين اولماماسی، اربابلارين رحمسيزلييى، قاچاق بازاردا بوغدانی باها قييمته آليب ساتيللار. کندچيلر سويوق بير طرفدن، ماليکلره آغير بورج بير طرفدن، آجليغا دوشور و او غورورلو ميللت يارپاق يئمه يه جان آتيرلار. آذربايجانين ياشليلاری او گونلردن سؤز آچاندا بئله دئيللر: "الله او گونلری دوشمنه ده گؤرستمه سين. چاراسيزليقدان آغاجلارين ريشه لرين يييرديک." بو وضعييتده ماليکلرين، شاهين نؤکرلرينين بوغدا انبارلاری دولويدو، آمما بو نجات وئره ن ارتش آذربايجان خالقينا روسلار گؤرمه ين ايشی گؤردولر، ميليونلار اينسانی قارا گونه سالديلار. ويليام داگلاس سونرا اؤز کيتابيندا ۱۹۴۷-۱۹۴۸ ايللرينده آذربايجاندا شاه رئژيمينين نؤکرلری سالان قيتليقدان سؤز آچير. ويليام داگلاس ۱۹۸۲ رحمته گئدير، توپراقا تاپشريلير، آمما او يازديغی اثرلر دؤنه دؤنه چاپ اولوب، اوخونور.
بيز باشقا ميللتر کيمی کئچميشين تاريخيندن درس آليب، گلجه يه اينسانی پيلانلارلا يول آپارمالييق. کئچميشده قالماق، کئچميشی کوپيه ائتمک درده دييمز. بوگون ايستيبداد قوووه لري ده بونو بيلير. شوبهه سيز بوگونون قايدا قانونلاری دييشميش و بيز ده بو سورعتلی دييشن پروسئسه قاتيلماليييق. فيکير، دوشونجه و اينسان حاقلارينا وفالی اولماق بوگونون بيرينجی ايشيدير. يول آچيقدير آمما دره تپه لی، يول آچيقدير آمما يوک آغير، يول آچيقدير آمما زامان قيسسا، يول آچيقدير آمما ايش چوخ. نه ايسه ، يول آچيق اولدوغونا گؤره، يولچو يولدا گره ک، يول آچيق اولدوغونا گؤره يولا يولداش، يولا سيرداش لازيمدير. بو يول آذربايجان خالقينين کيمليک يولودور، بو يول بيزيم وارليق يولوموزدور. بو يولدا بيزه يول گئدن لازيمدير. يول اوزاق اولورسا دا، هانسی يولدور سونا چاتمايان؟ بو يولو بير زامان آتا بابالاريميز دوه قاتير کروانلارىيلا گئديب، بوگون يئنی ملزمه لر طلب ائدير. بوگونکو آدام بوگونکو يولدا بوگونون ايستکلرىيله يول گئتمه ليدير. بو يول داها داهی صولح سئوه ن اينسانلارلا گئنيشله نه بيلر. بو يولون چيراغی آذربايجان خالقينين دوشونجه سی فيکريدير. آذربايجان خالقينين آييق فيکير و تاريخی ويجدانيدير. بوگون بو مووقئع گنج پيشه وريلر، آيدين باخيشلار و دؤزملو اينسانلار طلب ائدير. بو يول موقددس بير يولدور، آخى بو يولدا ۷۰۰ ايل قاباق محمد فضوليلر آياق قويوبدور، بو يولا ستتارخان قاراباغيلر جان قويوب، سونرا آيدين يازيچيلار بو يولو ايشيقلانديريبلار. بيزيم بورجوموزدور داهی اينسانلاردان، ايسماعيل شمس کيمی تاريخی کاراکتئرلردن ياد ائدك. بو يولدا يالنيز ظفر چالمالييق. بورا باخ، صفر خان قهرمانينين سسی گلير، او ساده سئويملی اينسانين سيماسی بو يولو صفالانديرير. يولوموز اينسان يولو، ديليميز آنا ديلی، آماجيميز اينسان حاققيدير. يادلار و بيگانه تحقيقاتچيلار دا، ميثال اوچون، ويليام داگلاس بو يولون موسافيرلرين ائحتيراملا قارشيلايير. بو يولو گئدنلری آذربايجان تاريخی اؤز حافيظه سينده ساخلاييب قوروياجاقدير. بو يولا هامينيز خوش گلدينيز. هادی! يولا دوشون، يول اؤزو انيش يوققوشلارين بيزه آنديرار. بو يول بيزيم حياتيميزلا باغليدير. هادی! قول قولا وئرين، يول وئرين، بو يولدا ياقوب ممداوف چارگاه اوخويور، حاجی بابا سه گاه چکير، گنج معليم اوشاقلارا آلفابئت درسی دئيير، يول دوام ائدير، آذربايجان ميللتينين وارليق يولو. يول ايستر ايسته مز دوام ائديب، دوام ائده جک. آی حيات يولون آغير يوکون چکنلر آييق، شابيل گولونون گؤز ايشيغی تک سويوندا، بوزغوشون کؤکسوندن آخان بولاقلاردا بير دينجه لين!. آذربايجانين شئعر ، هونر، ادبی بديعی خزينه لرين داها زنگين ائدين. دئموکرات فيرقه سی، ۲۱ آذر حرکاتی، پيشه وری احوالاتی، شئيخ محمد خييابانی ماجرالاری، تبريز شهرينين دؤزومو، آذربايجان خالقينين آزادليق يولوندا آدديملاری حئساب اولونور. شاعير دئميشکن "قليانلار قورولدور قولتوقلاريندا، چرندابدا دوه چيده، ليغلی آرخلاردا، اوشاقلاری اويناماقدا گؤرورسن. بورا تبريز دير." آذربايجانين مؤهر و نيشانين دونيا تاريخينده يازان شهر .

آتا بابالار، اوغلانلار قيزلار، هر نه چتينليکلره قارشيلاشاندان سونرا، بير ميللتين حوضورون، مووجودييتين، ايقتيدارين، باشاراجيغين و زامانلا اويغونلاشماق شوعوورون تاريخده حک ائديبلر. بو يولو دوام ائتمک گره گ. او زامان بو مدنييت، بير ميراث کيمی گلن نسيللره تاپشيريلسين. بونونلا آذربايجان خالقی دونيا تمددونونده اؤز سسين، اؤز سؤزون ابدی ائده جكدى. کئچميشين تجروبه لری بونو آيدين اولاراق گؤسترير. عئلمی پارامئترلر ده بونو تاکيدن ثوبوت ائدير، هر ميللت تاريخدن درس آلماليدير، و يالنيز اؤز گوجونه گوونمه ليدير . اؤز دنيزی اولا اولا اؤزگه نين گؤلونده اوزماق نه دير؟. کئچميشين خطالارين تکرار ائتمک بير تراژئدی يارادار. ائله ائل اوبادان هارای گلير، بير قودرتلی دالغا حيسس اولونور، ائله بير کی آتا بابالار هارايا گلير، بو سسی من هر بير زامان ائشيديره م، ستارخاندان، ميرجعفردن، اوستاد روشدييه دن، شهريياردان، و باشقا يولوموزون موسافيرلريندن. آی آذری ائليم، چاليشين آييق اولون، ساييق اولون، "بير باجادان ايکی دفعه سانجيلمايين". يولونوز اوغورلو و گله جه ييز ايشيقلی اولسون!.          
٭ نقل به معنی از يک ضرب المثل آذربايجانی
       

 

برگشت به بيوگرافی