دائرةالمعارف شهر تبريز

www.tabrizinfo.com

 

ابراهيم مقبلي

 

ابراهيم مقبلی يکی از نقاشان بنام آذربايجان است. او از اينکه در تبريز به اين هنرمی پردازد افتخار می کند. مقبلی آقا ميرک را نام آشناترين نقاش آذربايجان می داند. وی از تيرهء هنرمندان خود ساخته است. استاد مقبلی در حالی که عشق به نقاشی را از دوران کودکی تا کنون همچنان در سينهء خود فروزان نگاه داشته است. امروز نيز بی آنکه لحظه ای احساس خستگی کند، به کار و خلاقيت هنری خود ادامه می دهد. او با نقاشی زنده است و با خلاقيت گرانقدر خويش به هنر آذربايجان خدمت می کند.

ابراهيم مقبلی در سال 1317 در تبريز متولد شد، هنگامی که هفت- هشت ساله بود. پی برد که به طبيعت و رنگ علاقهء خاصی داردو او به رنگ درختان، آسمان آبي، پرندگان مهاجر و اشيای رنگی پيرامون خود دلبستگی خاصی احساس می کرد. با مداد از اين گرايش، به نقاشی روی آورد و از همان آغاز کوشيد همراه طرحهای ماهرانه اش با ديدگاهی تازه به عالم نقش و رنگ پا گذارد.

 در آن دوران که روزگار سرنوشت سازی در تاريخ تحولات جهانی بود و به تازگی جنگ جهانگير دوم به پايان می رسيد، وضعيت اقتصادی بغرنجی در تمام جوامع از جمله در آذربايجان حاکم بود. اين اوضاع به خانوادهء مقبلی اجازهء پرداختن به هنر نقاشی را نمی داد،آنها حتی پولی برای خريد رنگ نداشتند و جالب تر اينکه اصولاً نقاشی را به رسميت نمی شناختند. به همين دلايل نقاشی بايد در خفا و دور از انظارانجام می گرفت. تهيهء هر نوع وسيله ای در آن دوران بسيار سخت بود و خراب کردن کاغذ هم مشکل کوچکی محسوب نمی شد. با تمام اين احوال، مقبلی ده- دوازده ساله به کار خود ادامه می داد و از هر فرصتی برای نقاشی سود می جست. نقاشيهای آن دورهء او در اطرافيانش که بعضی وقتها کار اورا می ديدند، مًوثربود.

 پس از دوران اوليهء تحصيل ، وی  وارد  دورهء متوسطهء هنرستان صنعتی تبريز می شود. در طول سه سال يعنی از کلاس ششم تا نهم، با دوستان جديدی آشنا می شود که عامل همبستگی و يکدلی ميان آنها نقاشی است.

 دوستی مقبلی و ايزد پناه از اين راه جان می گيرد. سال 1337 هنرستان صنعتی را ترک می گويد و نام خود را در مدرسهء هنرهای زيبای ميرک می نويسد و وارد کار جدی و آکادميک نقاشی می شود. او ذوق زده و خستگی ناپذير کار می کند. دوران سه سالهء هنرستان را به پايان می برد و همان جا به عنوان معلم نقاشی به استخدام فرهنگ و هنر در می آيد دوران تدريس وی در هنرستان نيز دوران کار و تجربه است. ايزدپناه هم به هنرستان ميرک می آيد و دورهء آن را به پايان می برد.

آن روز در هنرستان هنرهای زيبای ميرک اساتيد بنامی نقاشی را تدريس می کردند؛ از جمله خانم و آقای واهراميان که زحمات زيادی می کشيدند و استاد علی اکبر ياسمی که تاًثير بسياری در هنرجوها داشتند.

استاد حسين کاظمی آن روزها رياست هنرستان نقاشی تبريز را به عهده داشت و مقبلی را در زمينهء کارهای مدرن ياری می داد. کاظمی از چهره های مشهوری بود که در دوران رياست هنرستان تبريز، در نمايشگاههای بسيارزيادی در خارج از ايران شرکت کرد. کاظمی با تمايلات نو در نقاشي، مقبلی را در مواردی که کار مدرن به نظر می رسيد، ياری می کرد. در حالی که استاد مقبلی آخرين سال خدمت دولتی خود را به پايان می برد، شاگردان قابلی را تربيت کرد، کسانی که اينک به عنوان همکاری جوان و هنرمند او به حساب می آيند از جمله دکتر زرين قلم در رويال کالج لندن، همايون سليمی در دانشگاه تهران ، همچنين عمامه پيچ، جواد سليمانپور و ناصر نور محمد زاده همگی در عرصه های نقاشی معاصر به آزمون ذوق و هنر مشغولند که در واقع، نمايانگر و نتيجهء شيوهء تعليم استادند.

 شيوهء کار مقبلی را بايد رئاليسم و امپرسيو نيسم ناميد. او خود معتقد است که امپرسيونيسم را بيشتر از ديگر اسلوبهای هنری می پسندد و دوست دارد. اما در اين سبک نيز هرگز از نقاشی خاصی تاًثير نمی گيرد. با آنکه استاد مقبلی بارها و بارها به ديدار موزه های اروپا رفته است ، اما سعی می کند فقط ببيند و به خود وفادار بماند. نمايشگاه باکو نام او را  در آن سوی ارس بر زبانها می اندازد.

 نقش برجسته های او در مقبرة الشعرای تبريز، که نامدارانی چون اسدی طوسي، قطران تبريزي، مجيرا لدين بيلقاني، خاقانی شرواني، ظهيرالدين فاريابي، شاهپور نيشابوري، شمس الدين سجاسي، ذوالفقار شروانی ، همام تبريزي، معزی تبريزي، مانی شيرازي، لسانی شيرازي، شکيبی تبريزی و استاد محمد حسين شهريار در آن مدفونند. در نوع  خود از کارهای بسيار ارزنده است و يادگارهايی از خلاقيت او به شمار می روند. استاد مقبلی اين تصاوير را روی برنج کار کرده و با حوصله و دقت هنرمندانه ای آنها را پرداخته است. مقبلی در اين کار به جز يکی – دو مورد عکس يا تصويری از شاعران و ادبای مذکور نداشته است. وی با مطالعهء اشعار و آثار اين نخبگان فرهنگ و ادب قيافهء آنان را نيز تجسم کرده و همان را به شکل نقش برجسته ارائه داده است.

 چند سال پيش نيز او تنديس تمام قد نظامی گنجوي، اين شاعر بزرگ را به ارتفاع سه متر، برای گراميداشت سالروز تولد او ، برای نصب در يکی از ميدانهای شهر تبريز ساخت. او در حال حاضر مجسمهء استاد شهريار را برای يکی از شهرهای آذربايجان در دست ساخت دارد.

 با آنکه استاد مقبلی نزد کسی مجسمه سازی را فرا نگرفته است ، ولی اين کار را ماهرانه انجام می دهد، مقبلی می گويد: « من البته سئوالهايی در اين باره داشتم و از مجسمه سازان پرسيده ام، مواردی را هم از استاد يونس فياض که در دانشکدهء هنرهای تزئينی به تدريس مشغول است، جويا شدم».

 مقبلی در نقش قالی نيز سخنهای زيادی دارد- او در گروه مجزا به نقاشی قالی می پردازد: اولی مربوط به استادان بزرگ نقاشی جهان و دومي، برداشتهای خودش ازهنرهای سنتی آذربايجان و ايران است که با دادن نقشه و راهنمائيهايلازم به بافندگان اجرا می شود، البته او خود نيز گهگاه دست به کار بافندگی می شود و گويی تنها در مورد فرش است که مقبلی سنت و مسائل سنتی را می پذيرد؛ زيرا در ديگر کارهای خود، اسلوبهای جهانی را مد نظر دارد. او به عنوان هنرمند آذربايجانی ضمن ستايش از آقا ميرک و مکتب نقاشی او يادی هم از منصور قندريز، نقاش فقيد معاصر می کند. مقبلی وی را در زمرهء نقاشان برجستهء آذربايجان می داند . مقبلی شيوه ء کار قنر ريز را خاص اين نقاش می نامد و رنگ آميزی و زيبا شناسی ويژه او را با توجه به تکنيک قوی و پيشرفته اش قابل ستايش می داند و قند ريز را در مرتبه ای مدرن تر از ديگران ارزيابی می کند.

 مقبلی در طول زندگی بيش از يکصد و هشتاد تابلو دارد. وی در دوران فعاليت هنری خود در 75 الی 80 نمايشگاه جمعی شرکت می کند و هشت بار آثار خود را به طور انفرادی ، در معرض ديد دوستدارانش قرار می دهد. تالار قندريز تهران، موزهء هنرهای معاصر، فرهنگسرای نياوران ، موزهء آزادي، مهديهء اروميه ، هتل تبريز، گالری اصولي، هنرستان ميرک ، نگارخانه مانی ، کتابخانهء ملی تبريز و نمايشگاههای آلمان، انگليس، جمهوری آذربايجان( باکو) بينال آسيايی و اروپايی در آنکارا ( که دو اثر به نامهاي« امام آقاجي» و بمباران مدرسه» را در کاتالوگ ويژه ء خود به چاپ می رساند) شاهد آثار نقاشی استاد مقبلی بودند. موزه ها در پاره ای از اين نمايشگاه ها بعضی از کارهای مقبلی را به عنوان کار منتخب، خريداری کرده اند. از آنجمله تابلوي« منظره» ( کنديميزين باغلاری و داغلاري) و تابلوي« بوتهء خار» ( تيکان گولي) در موزهء هنرهای معاصر تهران و تابلوی « حيدر بابا داغي» در موزهء رستم مصطفی اف در باکو نگهداری می شوند.26.

 

برگشت به ليست